Goed of fout - in Frankrijk gaat het debat verder

POUR ILLUSTRER LE PAPIER DE MYRIAM CHAPLAIN-RIOU - (ARCHIVES) - Photo de l'écrivain Alexandre Jardin prise le 31 août 2005 à Paris lors de l'enregistrement de l'émission littéraire "Vol de nuit". Jardin se livre dans "Des gens très bien" à un acte de contrition familial, "irréversible" selon lui, en fouillant le passé de son grand-père vichyste, directeur de cabinet de Pierre Laval lors de la rafle du Vél d'Hiv. AFP PHOTO JOEL SAGET
POUR ILLUSTRER LE PAPIER DE MYRIAM CHAPLAIN-RIOU - (ARCHIVES) - Photo de l'écrivain Alexandre Jardin prise le 31 août 2005 à Paris lors de l'enregistrement de l'émission littéraire "Vol de nuit". Jardin se livre dans "Des gens très bien" à un acte de contrition familial, "irréversible" selon lui, en fouillant le passé de son grand-père vichyste, directeur de cabinet de Pierre Laval lors de la rafle du Vél d'Hiv. AFP PHOTO JOEL SAGET AFP

De vorige Franse president, Jacques Chirac, komt de eer toe te hebben erkend dat de Franse staat medeverantwoordelijk is voor de Jodenvervolging in de jaren 1942-1944. De Vichy-regering, die bij die vervolging met de nazi’s samenwerkte, vormde een voortzetting van de soevereine Franse staat, is de Chirac-doctrine – niet een buiten de geschiedenis geplaatste entiteit.

Dat wil nog niet zeggen dat goed en fout in de oorlog nu een uitgemaakte zaak is in Frankrijk. De literaire actualiteit van de laatste weken laat eerder het tegendeel zien. De 50ste sterfdag van de schrijver Louis-Ferdinand Céline is na protesten afgevoerd van de officiële lijst van herdenkingen van het ministerie van Cultuur – omdat hij om den brode ook antisemitische pamfletten heeft geschreven (zie Boeken, pag. 7). Dat in de jaren dertig al het puikje van Franse intellectuelen rechts georiënteerd was en antisemitisme daarbij courant verschijnsel, wordt sinds 1944 met een zekere graagte vergeten.

Merkwaardig ook is het debat rond de schrijver Alexandre Jardin (46) die in zijn jongste boek Des gens très bien zijn grootvader Jean Jardin (1904-1976) als een belangrijke schuldige aan de Jodenvervolging heeft aangewezen. De bevlekking van de eigen familie is hem door familieleden en historici niet in dank afgenomen. Er zijn geen documenten die de bewering staven, wordt er gezegd.

Jardin heeft al eerder zijn familie in boekvorm behandeld. Dan ging het om zoetige romans als Le Zèbre of Le Roman des Jardin, waarin hij zijn vader en grootvader – beiden befaamde rokkenjagers – als aantrekkelijk erotisch voorbeeld afschilderde. Mannen die de sleur in de liefde geen kans gaven en onorthodoxe methoden niet schuwden: zoals het schrijven van anonieme brieven aan je eigen vrouw, om haar zinnen te prikkelen.

Op 45-jarige leeftijd is Alexandre Jardin radicaal teruggekomen op deze vertedering jegens de voorvaderen. Nu zegt hij zijn leven lang al te hebben geleden onder een milieu waar over de eigen collaboratie uitsluitend vergoelijkend werd gesproken.

Ook zonder bewijsstukken lijkt de bewering van Alexandre aannemelijk. Jean Jardin was in Vichy kabinetschef van premier Pierre Laval, die ook minister van Binnenlandse Zaken was en onder wiens leiding de Jodenvervolging georganiseerd werd. En dan zou de kabinetschef niet ook hebben geweten waar al die opgepakte Joden naar toe gingen? Maar een ernstige geleerde als Jean Jardins biograaf, Pierre Assouline, steekt zijn hand voor grootvader in het vuur. Deze zou achter de schermen juist veel mensen hebben gered en later, vanuit Zwitserland, nog het verzet hebben gesteund.

Ach ja, die Fransen – altijd maar zwalkend in de liefde en in de dichotomie goed-fout. Maar is het in Nederland wel beter? Op YouTube kun je tegenwoordig een heleboel propagandafilmpjes van de NSB en de Nederlandse SS terugvinden. Ik zag ze laatst voor het eerst. Schokkend, zo oer-hollands als het nazisme er daar uit ziet. Maar ja, Nederland was bezet gebied, geen vazalstaat. Wij kunnen dat verleden rustig blijven excommuniceren uit de vaderlandse geschiedenis.