Film

Po zakonu

Regie: Lev Kuleshov. Met: Aleksandra Khokhlova, Sergej Komarov, Vladimir Fogel. dvd film

Het Filmfestival Rotterdam wijdt een programma aan zogenoemde Red Westerns: het antwoord van de Sovjet-Unie en Oostbloklanden op de Amerikaanse western. Morgenavond sluit het zestien films omvattende programma af met Po zakonu (By the Law), een zwijgende film uit 1926 van Lev Kuleshov, een van de pioniers van de Russische cinema. Deze film werd onlangs gerestaureerd door het Oostenrijkse Filmmuseum en met nieuwe muziek op dvd uitgebracht in de onvolprezen serie ‘Edition Filmmuseum’, een samenwerkingsverband tussen diverse Europese filmarchieven.

Po zakonu (ook bekend onder de titel Dura Lex) is een verfilming van Jack Londons The Unexpected en speelt zich af aan de oevers van de Yukon in Alaska, waar een vijftal mensen koortsachtig op zoek is naar goud. Als een van hen twee anderen neerschiet wordt hij overmeesterd en vastgebonden. De overlevenden – een echtpaar – willen de Ierse schutter volgens Engels recht straffen.

Kuleshov wisselt schitterend gefotografeerde beelden van de barre omgeving af met close-ups van het drietal in zijn hutje. In deze claustrofobische ruimte neemt de spanning meer en meer toe. Ze strijden met elkaar, maar ook tegen de elementen: wind, regen en smeltend ijs. Kuleshov staat bekend om zijn innovatieve montage en de moordscène is hiervan een inventief voorbeeld.

André Waardenburg

Morgiana

Regie: Juraj Herz, distributie: Second Run, import. dvd film

Terwijl zijn tijdgenoten in de jaren zestig films probeerden te maken met een politieke ondertoon, zocht de Tsjechische filmregisseur Juraj Herz een uitweg in vreemde horrorsprookjes, vertelt hij in een nieuw opgenomen interview op de dvd van Morgiana (1972). Politieke films vroegen om te veel compromissen. Om daar meteen aan toe te voegen dat het niet maken van politieke films natuurlijk ook een compromis is. En hij kon het weten: zijn grote doorbraakfilm was namelijk het kafkaëske The Cremaster (1968), een parabel over een doodgraver en de opkomst van het fascisme.

Voor Morgiana verfilmde hij een kort verhaal van de Russische Edgar Allan Poe, ‘Aleksander Grin’. Morgiana is daarmee Oostblok- gothic op z’n best. De hallucinante, schizofrene nachtmerrie over de zusters Klára en Viktoria, die als dag en nacht zijn (en allebei werden gespeeld door actrice Iva Janzurová) wordt vaak omschreven als ‘de laatste film van de Tsjechoslowaakse New Wave’, de filmstroming die regisseurs als Milos Forman en Jirí Menzel voortbracht. Hij heeft in ieder geval dezelfde duistere, absurdistische en magische ondertonen als zijn tijdgenoten. Voor een hedendaagse toeschouwer is het een opeenstapeling van pathos: gedragen, literaire dialogen ondersteund door veel muziek zetten de toon. Maar de film afdoen als een curiosum uit de filmgeschiedenis zou te kort door de bocht zijn: daarvoor zit er iets te veel vakmanschap en waanzin in het hele project.

Dana Linssen

Germania anno zero

Regie: Roberto Rossellini. Met: Edmund Moeschke. dvd film

Misschien wel de beste manier om een anti-oorlogsfilm te maken: niet de oorlog laten zien, maar de ruïne na afloop: fysiek, sociaal, emotioneel, moreel. Roberto Rossellini filmde in Berlijn, dat in de zomer van 1947 nog volledig in puin lag. De film begint met woorden van de regisseur dat hij geen film voor of tegen de Duitsers heeft willen maken, maar louter objectief hun wanhoop wilde registreren. Niets is minder waar: uit de film spreekt een diep moreel besef, terwijl Rossellini de lotgevallen van een wanhopig gezin laat zien, dat moet worden onderhouden door het jongetje Edmund, die handeltjes drijft op de zwarte markt; hij verkoopt onder meer oude platen met toespraken van de Führer. Aan de hand van Edmunds dwaaltocht door Berlijn ontstaat een verpletterend beeld van een natie die totaal en volledig aan de grond zit. Een van de indrukwekkendste films ooit gemaakt.

Peter de Bruijn

Ook uitgekomen

The Kids Are All Right. Regie: Lisa Cholodenko. Met: Annette Bening, Julianne Moore.

In elk opzicht geslaagde familiekomedie rond lesbogezin, waar plotseling de biologische vader van de kinderen voor de deur staat. Terechte Oscarnominatie voor Annette Bening als het gezinshoofd.