Emissiehandel langzaam weer op gang

Twee weken geleden legde de Europese Commissie de emissiehandel stil na een fraudezaak. Nu mogen enkele landen hun register weer openen.

Sinds vanmorgen acht uur wordt er in Nederland weer gehandeld in emissierechten. Daarmee komt een einde aan een verbod dat op 19 januari door de Europese Commissie werd ingesteld in reactie op een aantal omvangrijke fraudezaken. Via emissiehandel kunnen bedrijven recht op de uitstoot van broeikasgassen, die verantwoordelijk worden gehouden voor klimaatverandering, kopen en verkopen.

Ook in Groot-Brittannië, Frankrijk, Duitsland en Slowakije zijn de nationale registers voor de emissiehandel weer geopend. In de overige 22 lidstaten van de Europese Unie blijft het verbod nog van kracht. Daar moeten de autoriteiten eerst aan Brussel laten zien dat het handelssysteem voldoet aan strenge beveiligingseisen.

Begin januari kwam aan het licht dat onder andere in Tsjechië, Oostenrijk, Griekenland en Roemenië was ingebroken in de nationale computersystemen van de emissiehandel. Enkele miljoenen emissiecertificaten, die op dit moment een marktwaarde hebben van ruim 14 euro per stuk, zijn gestolen. In Tsjechië gebeurde dat na een bommelding, toen iedereen het pand had verlaten. De waarde van de gestolen emissiecertificaten is nog onduidelijk, maar volgens plaatsvervangend directeur Harm van de Wetering van de Nederlandse Emissieautoriteit (NEa) kan het gaan om meer dan 50 miljoen euro. In de emissiehandel gaat jaarlijks wereldwijd meer dan 70 miljard euro om.

Eén emissierecht geeft de bezitter het recht om één ton kooldioxide uit te stoten. Bedrijven ontvangen een groot deel van die rechten gratis van de overheid. Als ze meer nodig hebben kunnen ze rechten bijkopen van bedrijven met een overschot – of ze kunnen energiezuiniger gaan produceren.

De afgelopen jaren bleek de handel gevoelig voor fraude. Relatief onschuldig was de oplichting van handelaren, en een enkele klimaatwetenschapper, die werden uitgenodigd voor gefingeerde congressen, die ze vooraf moesten betalen. Vorig jaar bleken handelaren geld te verdienen aan belastingontduiking met de snelle verkoop van certificaten in andere landen. Ook hebben computercriminelen inlognamen en wachtwoorden van handelaren bemachtigd via zogeheten phishing, met onechte e-mails en websites. En de handel wordt ook gebruikt voor het witwassen van crimineel geld.

Hoewel vervelend, en schadelijk voor het imago, ging het steeds om criminele activiteiten die niet de handel zelf aantastten. „De huidige fraude is een stuk ingewikkelder”, zegt Van de Wetering. „De criminelen moeten speciale computerprogramma’s hebben ontwikkeld, alleen bedoeld om in te breken in de registers.”

Dat de Nederlandse Emissieautoriteit sinds vanmorgen weer aan het werk kan, komt onder andere doordat er een dubbele beveiliging wordt gebruikt (behalve een naam en wachtwoord, ontvangt de handelaar die wil inchecken telkens een unieke code op zijn mobiele telefoon). Andere landen zijn nog niet zover. Volgens critici is dat mede de schuld van de EU, die in het verleden geen strenge eisen stelde. En die bovendien heeft geaccepteerd dat alle landen hun eigen systemen ontwikkelden.

Van de Wetering heeft er eerder voor gepleit om emissierechten te beschouwen als een financieel instrument. Dan komt handel in die rechten onder financieel toezicht te staan. In theorie kan nu iedereen zich laten inschrijven als emissiehandelaar. Ook al stelt de NEa wel strenge eisen aan het openen van rekeningen in het register.

Marc Allessie, directeur van de NEa, begrijpt de kritiek op de emissiehandel. Maar, zegt hij, het systeem bestaat nog maar zes jaar. „Het ontwikkelt zich stap voor stap. We zullen zeker nog zaken tegenkomen waarvan we achteraf zeggen: hadden we dat niet eerder kunnen bedenken. Als het systeem aan het einde van de volgende handelsperiode, in 2020, op details na is uitontwikkeld, hebben we het goed gedaan. ”