'Dit is Grimm, geen Disney'

Darren Aronofsky pauses for a photo outside the Fox party after the Golden Globe Awards Sunday, Jan. 16, 2011, in Beverly Hills, Calif. (AP Photo/Chris Pizzello)
Darren Aronofsky pauses for a photo outside the Fox party after the Golden Globe Awards Sunday, Jan. 16, 2011, in Beverly Hills, Calif. (AP Photo/Chris Pizzello) AP

Ballet? Regisseur Darren Aronofsky had er niets speciaals mee. Maar hij wist dat actrice Natalie Portman dat wel had. Voor haar schaafde hij jarenlang aan het script over een jonge ballerina die op de drempel van haar doorbraak instort. Een verhaal dat hem om een andere reden na aan het hart lag. „Ik heb een iemand die mij zeer dierbaar is zijn anker volledig zien kwijtraken. Ik weet wat dat is. Vreselijk.”

Darren Aronofsky (41) spreken we in Venetië, waar hij zijn film Black Swan promoot. Sinds zijn debuut Pi in 1998, over een wiskundige die zichzelf tot waanzin drijft op zoek naar het algoritme onder het universum, gaan zijn films over obsessies. Preciezer, zo doceert Aronofsky: over mensen die zichzelf beschadigen in hun streven naar perfectie. Of het nu gaat om drugsvisioenen (Requiem for a Dream), het eeuwig leven (The Fountain), worstelen (The Wrestler) of ballet: het wordt altijd ziek en zelfdestructief.

Aronofsky: „Obsessie is de rode draad, maar wat Bruce Springsteen mij leerde toen hij de titelsong voor The Wrestler maakte, is nog treffender. Zijn song bevat een regel: ‘Have you ever seen a one-legged dog walking down the street.’ Bij het mixen zaten we om The Boss te giechelen. Een driepotig hond of een tweepotige hond met achterwieltjes, vooruit dan maar. Maar een eenpotige hond? Op een afterparty van de Golden Globes – ik had er een paar op en voelde me best dapper – vroeg ik The Boss: hoe kan een eenpotige hond in godsnaam over straat lopen? Springsteen antwoordde: het zijn juist de fouten die kunst maken. Dat vat alles samen. Mijn helden streven naar perfectie, maar moeten leren dat je alleen via chaos, individualiteit en fouten ergens komt. Ik doe mijn best dat ook in mijn eigen films toe te laten. Louter controle slaat alles dood.”

Black Swan oogt als een huwelijk van de paranoïde Polanskithriller ‘Repulsion’ en de balletklassieker ‘The Red Shoes’.

„Die waren van invloed, maar ook The Fly van David Cronenberg. Black Swan zit boordevol archetypes. Neem de relatie tussen moeder en dochter, de moeder die de dochter gebruikt om eigen aspiraties waar te maken. Een cliché, maar vaak schuilt in clichés de grootste waarheid. Black Swan is een sprookje, niet van Disney, maar van de gebroeders Grimm. Voor mij begon deze film met Het Zwanenmeer. Een gotisch en tragisch sprookje, met al die betoverde, bange zwanen die bij maanlicht half zwaan, half mens worden. Je gaat associëren. Wow, het is een weerwolffilm, of weerzwaanfilm. Je raakt opgewonden van dat idee om Natalie Portman, die prachtige, delicate bloem, in zo’n creatuur te veranderen.”

U had Natalie Portman meteen in gedachten?

„Ja, zij is dit project jarenlang trouw gebleven. Natalie krijgt nog steeds te weinig echte vrouwenrollen. Ik hoop dat de rol van Nina een brug is: een meisje gevangen in een vrouwenlichaam, op zoek naar haar onderdrukte seksualiteit. Ik weet hoe intelligent, getalenteerd en hardwerkend ze is, maar zie ook een schaduw in haar. Natalie has a bit of a twisted mind.”

Toen iemand opmerkte dat u de duistere krochten van de menselijke geest opzoekt, antwoordde u ooit: dat is alles wat er is.

„Zei ik dat? Ik was toen waarschijnlijk moe. Mijn werk gaat vaak over mensen die zich onderdompelen in hun eigen duisternis op zoek naar het licht. Ballerina Nina moet, als in een sprookje, het donkere bos in om zich te bevrijden van ouderen die haar klein houden. Je waardeert het leven het best als je inziet hoe ellendig het is. Voor perspectief is licht én duisternis nodig.”

In hoeverre herhaalt Black Swan The Wrestler?

„In zoverre dat ik het naturalisme van The Wrestler wilde internaliseren, psychologiseren. Ik probeer mezelf niet te herhalen, maar je bent wie je bent en dat maakt je films uniek. Zonder zijn monomanie had Oliver Stone in de jaren tachtig en negentig niet zo’n enorme invloed gehad op hoe Amerika de macht bekijkt. Tarantino, Wes Anderson: ze vertellen ook steeds het verhaal dat ze moeten vertellen.

„Tegelijkertijd verandert van alles. Ik remixte laatst mijn film Requiem for a Dream uit 2000 voor de Blue Ray-uitgave en herkende de jongeman die dat maakte totaal niet meer. Who the fuck was that? Elke cel van ons lichaam vernieuwt zich, ontmoetingen, ervaringen, stemmingen, trauma’s, drugs veranderen zowel je karakter als je blik op de realiteit. En dus je films.”

Balletmeester Thomas is een meedogenloze rotzak die geen middel schuwt om het beste uit zijn ballerina’s te pers, om ze dan weg te smijten. Hoe bent u als regisseur?

„Thomas is een fantastische manipulator. Ik wou dat ik iets van hem had: ik zeg te snel wat ik denk of wil. Al werkt manipuleren in ballet beter dan in film, denk ik. Acteren is gebaseerd op vertrouwen. Ik vertel acteurs vooraf: het wordt heel intens, ik ga je afbeulen, naar plekken pushen waar je nog niet was. Je moet een lesbische scène doen: vertrouw erop dat ik je bescherm. Maar wie er dan nog is, heb ik nog nooit teleurgesteld.”