Diplomademocratie

SSimultaan met de discussie over de vraag of links en rechts nog relevante begrippen zijn in het hedendaagse politieke spectrum en over de vraag of we niet beter zouden moeten spreken in termen van progressief en conservatief, wordt de discussie gevoerd over de relevantie van het opleidingsniveau voor politieke betrokkenheid en voorkeur. Waar de tweedeling in de maatschappij vroeger werd gesymboliseerd door de strijd van de breedgeschouderde, uitgebuite arbeider tegen de dikke directeur in zijn streepjespak met een sigaar in zijn grijnzende smoel, zouden we vandaag de dag misschien moeten praten over het verschil tussen de doctorandus met zijn brilletje en de vmbo’er met LTS-zwakstroom en drie danslessen.

Deze discussie heeft een nieuw woord opgeleverd: diplomademocratie. Het is de titel van een recent boek van Bovens en Wille, waarin wordt betoogd dat lager opgeleiden in vergelijking met hoger opgeleiden minder vaak gaan stemmen, cynischer zijn en minder vertrouwen hebben in de politiek. Bovendien zou de kloof tussen hoger en lager opgeleiden de laatste jaren groter zijn geworden. Dit laatste wordt in een opiniestuk in de Volkskrant van gisteren bestreden door de politicologen Hakhverdian, De Vries en Van der Brug. Volgens hen zouden lager opgeleiden sinds het begin van deze eeuw juist meer betrokken zijn geraakt bij de politiek. Als verklaring noemen ze de opkomst van de populistische partijen.

Dat haal je de koekoek. En dat is precies het punt. Het gaat erom hoe mensen reageren op onomkeerbare processen zoals immigratie, Europese eenwording en globalisering. Hoger opgeleiden zien deze over het algemeen als een kans, lager opgeleiden als een bedreiging. Dat populistische partijen als de wijlen LPF, de PVV en de SP inspelen op deze gevoelens van angst en er alles aan doen om de angst te vergroten, wil niet zeggen dat de kloof tussen hoger en lager opgeleiden is gedicht. Integendeel.

En wie van beiden heeft gelijk? Degene die ervoor heeft doorgeleerd of degene die van toeten noch van blazen weet? Laten we zoveel mogelijk mensen zo hoog mogelijk opleiden. Maar deze regering bezuinigt juist op hoger onderwijs. Vanuit electoraal eigenbelang bezien is dat geen verrassing.

Ilja Leonard Pfeijffer