Allemaal nihilisten

‘De aberraties van het nazisme komen volgens hem (Heumakers) juist voort uit het misplaatste idealisme van de beweging, het tegendeel van nihilisme’. Aldus citeert Peter de Bruijn Arnold Heumakers in zijn bespreking van Longerich’ Goebbels biografie (Boeken 28-01-11).

Nihilisme lijkt hier dus te worden gedefinieerd als de ontkenning van waarden.

Sluit nihilisme idealisme uit? De term ‘nihilisme’ verwijst oorspronkelijk naar een Russische revolutionaire beweging uit de 19e eeuw die de maatschappij wilde omverwerpen om die van de grond af weer op te bouwen. Iets wat niet zonder waarden kan. Nihilisme sluit hier het bestaan van (zelfverkozen) waarden dus niet uit. Het onderscheidt zich echter doordat het stelt dat de bron van waarden de mens zelf is. Hij heeft het voor het kiezen. Waarden zijn een schepping van het subject (de ‘mens’), en niet van een God of een natuurwet. Nu gelooft de hele moderniteit dat het subject zelf zijn waarden schept. Dan zijn we toch haast allemaal nihilisten?

Jeroen Becx, Amersfoort