Schuldencrisis mist fear factor

De eurocrisis lijkt over zijn hoogtepunt heen. De symptomen zijn bestreden, maar de ziekte nog niet bestreden. Vijf scenario’s om de schuld te beteugelen.

Urban rail's wagons are parked during a strike at the Kifissia station in northern Athens, Wednesday, Feb. 2, 2011. Athens transport unions of metro, urban rail, bus and trolley, are holding a new strike against planned public sector reforms, leading to jams on the Greek capital's streets as commuters travel to work by car or taxi. (AP Photo/Thanassis Stavrakis)
Urban rail's wagons are parked during a strike at the Kifissia station in northern Athens, Wednesday, Feb. 2, 2011. Athens transport unions of metro, urban rail, bus and trolley, are holding a new strike against planned public sector reforms, leading to jams on the Greek capital's streets as commuters travel to work by car or taxi. (AP Photo/Thanassis Stavrakis) AP

De gezichten van Europese regeringsleiders staan iets minder strak. De krantenkoppen zijn minder alarmerend, de analisten van banken minder zwartgallig. De piek van de eurocrisis lijkt voorbij. Waar het afgelopen jaar bijna alleen maar slecht nieuws te melden viel over de gezamenlijke munt, zijn er nu lichtpuntjes.

De Europese Centrale Bank heeft afgelopen week geen staatsobligaties opgekocht van landen die moeite hebben zelf afnemers van hun schulden te vinden. De week daarvoor kocht de ECB voor slechts 146 miljoen euro. Dat is een groot verschil met voorgaande maanden. De ECB heeft tot nu toe voor 76,5 miljard euro aan obligaties gekocht van Ierland, Griekenland, Spanje en Portugal. Het doel: de waarde van staatsobligaties stabiel houden en de rente drukken.

De strategie lijkt succesvol te zijn geweest. Obligatiekopers – banken, pensioenfondsen, verzekeraars – hebben meer vertrouwen. Portugal plaatste deze week 1,23 miljard euro schuldpapier tegen een lagere rente dan voorheen. Ook de Spaanse rente daalt.

Nog meer goed nieuws?

Beleggers hoeven minder premie te betalen om zich te verzekeren tegen het risico dat een land niet meer kan voldoen aan zijn schuldverplichtingen. De afgelopen weken zijn de tarieven voor deze zogenoemde credit default swaps gedaald.

Toch is Europa nog lang niet uit de problemen. De symptomen zijn bestreden, maar de ziekte is niet genezen. Schulden zijn gedempt met nog meer schulden.

De schuldquote van de verschillende eurolanden – de staatsschuld als percentage van bbp, de totale productiewaarde van de economie – is daardoor de afgelopen jaren fors toegenomen. Portugal had in 2005 een schuldquote van 63 procent, in 2010 was dat 76 procent. Ierland is van 105 naar 116 procent gegaan. Griekenland van 100 naar 126. Nederland van 51,8 naar 60,8.

Bovendien zijn niet alle gaten gedicht. Spanje kampt met 20 procent werkloosheid. Hoe langer dat duurt, hoe meer mensen hun hypotheek niet kunnen betalen, wat slecht is voor de banken. Hetzelfde geldt voor Ierland. Banken hebben miljarden slechte leningen uitstaan bij bedrijven en consumenten. Als de economie niet snel aantrekt, hebben Ierse banken mogelijk nog meer steun nodig.

Europeanen raken gewend aan schulden. Een reddingsmiddel zoals het Europese stabiliteitsfonds was een jaar geleden, ten tijde van de Griekse crisis, nog controversieel. Nu wordt gesproken over een forse uitbreiding van de faciliteit. Veel van de ingrepen hebben hun fear factor verloren.

Toch moeten de schulden ooit worden afgelost. Hoe? Landen zitten gevangen tussen drie tegenstrijdige vereisten. De beste oplossing is economische groei, maar tegelijkertijd moeten landen bezuinigen om de overheidsfinanciën weer in balans te krijgen. En ze moeten schulden aflossen. Dat schaadt de groei. De laatste weken zingt het bericht rond dat de schuld van sommige landen onhoudbaar is. Het H-woord is gevallen: herstructureren.

Voor dit artikel is gesproken met economen en analisten van ING, Standard & Poor’s, Citigroup en de Universiteit van Amsterdam.