Net als Mubarak een tiran geweest? Neem dan de Poetin-route

Illustratie Latuff

Oké, iedereen kan president Hosni Mubarak wel Egypte uit willen jagen. Maar stel dat je zelf als tiran in onmin raakt, dan laat je je toch ook niet halsoverkop met plunjezak op de trein zetten? Mocht het ooit zover komen, neem dan het advies van advocaat Scott Horton ter harte.

Eigenlijk komt het hier op neer. Als autocraat kom je nagenoeg met alles weg. Martelen, moorden en de schatkist plunderen. De rebel die daar tegen protesteert kieper je in de oceaan. Het is wel zaak om in functie te sterven, want na een gedwongen machtsoverdracht begint het gedonder. Dan willen de mensen die je vroeger onderdrukte een appeltje met je schillen. Tot niet zo lang geleden kon je die wraakzuchtigen gemakkelijk ontlopen. Er was altijd wel een zonnig oord aan de Rivièra dat je politiek asiel aanbood, op voorwaarde dat je je koest houdt. Je oude dag kon je dan slijten met de honderden miljoenen dollars die je naar buitenlandse bankrekeningen hebt doorgesluisd. Geen instantie die het waagde je pinpas te blokkeren. Als banneling was het dus prima toeven.

Maar het internationaal recht is inmiddels in steen gebeiteld. Tribunalen hebben een broertje dood aan claims op immuniteit. Bovendien zijn de vertrekregelingen voor oud-dictators niet meer wat ze geweest zijn, schrijft advocaat Scott Horton in Foreign Policy. Hij is gespecialiseerd in internationaal recht en adviseerde nieuwe regeringen hoe ze geld van hun voormalige tirannen kunnen terugvorderen. Zijn collega’s hebben met succes oud-dictators de internationale tribunalen ingekregen. Denk aan Slobodan Milosevic en Charles Taylor, oud-president van Liberia. De eerste stierf tijdens zijn proces, de tweede zit vast in afwachting op berechting. Mubarak is een prima kandidaat voor een leven achter tralies. En daarom, zo schrijft Horton, neemt de Egyptische president de gebruikelijke stappen om vervolging te voorkomen en een zorgeloze toekomst veilig te stellen.

Stap 1: Neem de Poetin-route
Het stomste wat je kunt doen is meteen de handdoek in de ring gooien. Bij de poort wordt je al in de kraag gegrepen en anders wel in het land waar je onvoorbereid heenvlucht. Het is daarom van groot belang een interim-regering van vertrouwelingen aan te stellen. Installeer de chef van de inlichtingendienst als vicepresident en spreek af dat hij strafrechtelijke onderzoeken frustreert, geen belastende informatie verstrekt aan buitenlandse regeringen, bewijzen van mensenrechtenschendingen door de shredder haalt en het volledige staatsapparaat inzet om je te beschermen tegen represailles van de oppositie. In Rusland staat dit bekend als de Poetin-route: Boris Jeltsin stelde FSB-hoofd Poetin aan als premier. Poetin won al snel het vertrouwen van de bevolking en won op 26 maart 2000 de presidentsverkiezingen. Jeltsin kon gaan en staan waar hij wilde. Mubarak kopieert hem: hij stelde inlichtingenchef Omar Suleiman aan als vicepresident, een vertrouweling die een redelijke verstandhouding heeft met Israël en de VS. Of Suleiman ook de bevolking op zijn hand krijgt is echter zeer de vraag. Rusland is Egypte niet.

Stap 2: Rek tijd met valse beloftes
De toespraak die Mubarak op 1 februari hield viel niet in goede aarde. Maar dat betekent niet dat het strategisch onverstandige woorden waren. De president kwam deels tegemoet aan de eis: hij vertrekt en zal niet meedoen aan de presidentsverkiezingen. Dat hij pas over acht maanden wil vertrekken legitimeerde hij met het aankondigen van sociale hervormingen. Daarbij stelde hij zich als patriot op: hij wil op Egyptische grond sterven. Volgens Scott Horton is het niet aannemelijk dat hij echt van plan is in Egypte te blijven. Reken maar dat Mubarak de komende maanden niet benut om hervormingen voor het volk te realiseren, maar om zijn emigratie goed te regelen. In het buitenland is hij hoe dan ook veiliger dan in Egypte. Mocht een anti-Mubarak-regering na de verkiezingen tot vervolging besluiten dan moeten er eerst zaken met het toevluchtsoord gedaan worden (uitleveringsverzoek, bijvoorbeeld). Een pro-Mubarak-regering (stap 1) zal de oud-president weliswaar niet vervolgen, maar hem tot zijn dood in eigen land huisvesten schaadt de internationale reputatie. In onmin geraakte vrienden kun je beter op afstand verdedigen.

Stap 3: Regel onderdak bij een bevriende dictator

Ga ervan uit dat een nieuwe regering je gaat vervolgen. De standaardprocedure is volgens Horton als volgt. De EU krijgt het verzoek je bankrekeningen te bevriezen, Interpol wordt gevraagd om je aanhouding en uitlevering, forensisch experts gaan je laatste transacties na en strafrechtelijke onderzoeken naar corruptie en diefstal worden gestart. Daarbij wordt de hulp ingeroepen van de FBI en Scotland Yard. Zij oefenen druk uit op landen waar geld zogenaamd veilig is: Zwitserland, de Kaaimaneilanden, Dubaï en Letland. Je financiële vleugels worden geknipt. Hortons ervaring is dat landen tegenwoordig welwillend meewerken, terwijl ze vroeger beleefd weigerden. Hierna komt het hoofdstuk ‘misdrijven tegen het volk’. Sinds 1990 zijn negenenzestig voormalig staatshoofden met succes vervolgd. Aan grove mensenrechtenschendingen van ex-leiders wordt al een aantal decennia geen juridische immuniteit meer verleend. In landen die het internationaal recht respecteren zul je dus geen veilige haven vinden. Saoedi-Arabië geeft misschien onderdak. Maar het is waarschijnlijker dat je alleen nog kan aankloppen bij dictators die internationaal geen reputatie meer te verliezen hebben. Ofwel: een riante villa aan de Rivièra is uitgesloten.

Mubaraks problemen zijn waarschijnlijk niet opgelost als hij opstijgt uit Kairo, schrijft Scott Horton. Maar als hij dit stappenplan afmaakt kiest hij wel voor de meest veilige route. Een plan dat in duigen valt als hij met geweld wordt afgezet. Gezien de huidige situatie is het allerminst zeker dat hij daaraan ontkomt.

Lees ook: ‘Peptalk voor Mubarak‘ (tips voor afscheidsspeech 1 februari)