Chimpansee denkt na over wat ander denkt

Mensenkinderen kunnen zoiets pas rond de 4,5 jaar.

Chimpansees kunnen rekening houden met de manier waarop een soortgenoot redeneert. Deze mensapen hebben dus, zoals dat heet, een theory of mind: ze kunnen bedenken dat een ander óók denkt – en hoe en wat ongeveer. Dat vermoeden bestond al, maar nu hebben onderzoekers van het Max Planck Instituut voor Evolutionaire Antropologie het aangetoond in een studie waarbij chimps de soortgenoot wiens gedachten ze moesten raden, niet eens te zien kregen. De chimps konden dus niets afleiden uit de blikrichting of ander gedrag van hun soortgenoot, maar moesten ‘abstract redeneren’.

De proefopzet was dan ook tamelijk ingewikkeld. De chimpansees moesten kiezen tussen twee bordjes waaronder een plakje banaan of een brokje geperst krachtvoer kon liggen – en ze kregen ook écht wat lekkers als ze het goed hadden. Verder hadden de chimps een concurrent: een andere chimpansee die tegenover hen achter een schot zat, zodat ze hem niet konden zien, wel horen. En die mocht in sommige gevallen éérst een bordje kiezen, nadat de proefpersoonchimp de bordjes slechts even kort had mogen zien. De proefchimp wist dan dat die ander koos; dat was allemaal geoefend. En daarna mocht hij zelf kiezen, maar zonder de bordjes terug te zien: de proefchimp maakte zijn keus kenbaar door een luikje te openen aan de kant van het bord van zijn keus.

Eén van de twee bordjes lag aan het begin al een beetje scheef. Een teken dat er iets onder ligt, misschien iets lekkers – dat begrijpen chimpansees snel. Maar onder het andere bordje kon ook iets liggen. Zonder concurrent, of als ze zelf als eerste mogen kiezen, spelen chimps op safe en kiezen ze meestal het scheve bord. Maar als de concurrent eerst had mogen kiezen, kozen de proefchimps de helft van de tijd de kant van het platte bord. Kennelijk hielden ze er rekening mee dat hun concurrent het scheve bord al had geplunderd, schrijven de onderzoekers deze week in PNAS (early edition).

De onderzoekers hebben inmiddels ook aangetoond dat chimps begrijpen dat een druif onder een vergrootglas niet écht groter is, vertelde onderzoeker Josep Call gisteren. Kinderen beheersen zulke redeneringen (inclusief de theory of mind) rond de 4,5 jaar. (NRC)