Dit is een artikel uit het NRC-archief
Bekijk hele krant

NRC Handelsblad

Economie

Snelle trein debacle voor minister Schultz

Minister Schultz moet snel een oplossing vinden voor het financiële gat bij de uitbater van de snelle trein Fyra. Een aderlating dreigt voor haar ministerie.

Den Haag : 14 oktober 2010 Kabinet Rutte. Minister van infrastructuur en milieu Melanie Schultz van Hagen-Maas Geesteranus. foto © RVD/Kouwenhoven en Rozenburg
Den Haag : 14 oktober 2010 Kabinet Rutte. Minister van infrastructuur en milieu Melanie Schultz van Hagen-Maas Geesteranus. foto © RVD/Kouwenhoven en Rozenburg

Veel rust is minister Melanie Schultz van Haegen (Infrastructuur, VVD) in het begin van haar ministerschap niet gegund. Drie maanden na haar aantreden hebben drie gevoelige politieke dossiers al voor grote ophef gezorgd. Na de problemen op het spoor veroorzaakt door het winterweer en de gekraakte ov-chipkaart moest Schultz zich gisteren opnieuw verdedigen tegenover boze Kamerleden. Het thema deze keer: de grote financiële problemen van HSA, de exploitant van de hogesnelheidslijn (hsl).

High Speed Alliance (HSA) gaat al jaren gebukt onder de hoge kosten van de exploitatie van de hsl-zuid. Bij de openbare aanbesteding in 2001 lag de bieding van HSA, een alliantie van NS en KLM, veel hoger dan die van de concurrenten. Om dat terug te verdienen heeft HSA veel reizigers nodig die een fors tarief betalen voor hun rit. Maar het aantal reizigers valt tegen. Vooral de Fyra, de snelle trein tussen Amsterdam en Rotterdam, is vaak veel te leeg.

HSA is volgens Schultz nog niet failliet. Maar de situatie is wel zo ernstig dat ze snel actie moet ondernemen. Voor de zomer wil Schultz met een oplossing komen. Ze gaat daarbij ook met andere vervoerders dan de NS praten over mogelijkheden om treinen te laten rijden over de hogesnelheidslijn.

Andere mogelijkheden zijn het opnieuw aanbesteden van de hsl of het verlagen van de concessiebedrag dat HSA nu betaalt. HSA betaalt 148 miljoen per jaar maar heeft eerder al uitstel van betaling gekregen vanwege geldnood.

Schultz sprak gisteren ook over de mogelijkheid de hsl-zuid toe te voegen aan het hoofdrailnet, waar de NS nu rijdt. NS hoort dit jaar of de concessie voor het hoofdrailnet met tien jaar wordt verlengd. Die concessie loopt in 2015 af.

Kamerleden zagen zich voor een groot dilemma gesteld. HSA failliet laten gaan betekent kapitaalvernietiging, maar doormodderen tot 2024, als de concessie van HSA eindigt, ziet ook niemand zitten. „Het is kiezen tussen hoofdpijn of buikpijn”, zei D66-Kamerlid Kees Verhoeven.

De Kamer was vooral boos op HSA. Die heeft de politiek de afgelopen jaren „een rad voor ogen gedraaid”, in de woorden van Ineke van Gent (GroenLinks). Maarten Haverkamp (CDA): „Wij hebben HSA te lang op de blauwe ogen vertrouwd.”

De kritiek van de Kamer richtte zich nog niet tegen Schultz zelf. Maar dat ze een lastig ministerie moet bestieren, is de afgelopen weken snel duidelijk geworden. Alle problemen concentreren zich vooralsnog op het openbaar vervoer. Dat begon in december, toen winterse omstandigheden voor chaos op het spoor zorgden. NS en spoorbeheerder ProRail bleken vaak naar elkaar te wijzen. Tijdens een hoorzitting onlangs over de spoorproblemen bleek nog eens pijnlijk hoe beide bedrijven voor praktisch alle problemen een andere oplossing voor ogen hebben.

Vorige week maakte Schultz bekend dat NS in de toekomst alleen verantwoordelijk wordt voor de reizigersinformatie, een van de grootste problemen in december. NS en ProRail moeten dat de komende tijd samen gaan uitwerken. Geen makkelijke klus gezien hun moeizame relatie.

Vorige week werd Schultz geconfronteerd met de slechte beveiliging van de ov-chipkaart. De kaart blijkt veel eenvoudiger te kraken dan gedacht. Schultz bezwoer dat de fraude „hanteerbaar” was maar daar nam de Kamer geen genoegen mee. Ze werd per motie gedwongen het verplichten van de ov-chipkaart in de provincie Zuid-Holland met een maand uit te stellen en onderzoek te gaan doen naar de risico’s van de fraude.

En nu zijn er dan weer de problemen met HSA. De concessie zou tot 2024 2,4 miljard euro moeten opleveren. Dat gaat zeker niet meer lukken. Maar omdat de inkomsten al allemaal zijn ingeboekt als dekking voor infrastructurele projecten, zit Schultz met een gat in haar begroting dat ze zelf moet oplossen. Schultz’ conclusie: „Een faillissement is voor de aandeelhouders minder vervelend dan voor het ministerie.”