Dit is een artikel uit het NRC-archief
Bekijk hele krant

NRC Handelsblad

Economie

Mubarak: solide man, weinig verbeeldingskracht

Hosni Mubarak bleef dertig jaar aan de macht omdat hij zijn volk en de VS stabiliteit bood. Hij bleef een stugge militair, die meer geloofde in repressie dan in welvaart.

FILE - In this Oct. 6, 1981 file photo, Egyptian President Anwar Sadat, right, and Vice President Hosni Mubarak are seen on the reviewing stand during a military parade just before soldiers opened fire from a truck during the parade at the reviewing stand, killing Sadat and injuring Mubarak. More than a quarter-million people flooded Cairo's main square Tuesday, Feb. 1, 2011 in a stunning and jubilant array of young and old, urban poor and middle class professionals, mounting by far the largest protest yet in a week of unrelenting demands for Mubarak to leave after nearly 30 years in power. (AP Photo/Bill Foley, File)
FILE - In this Oct. 6, 1981 file photo, Egyptian President Anwar Sadat, right, and Vice President Hosni Mubarak are seen on the reviewing stand during a military parade just before soldiers opened fire from a truck during the parade at the reviewing stand, killing Sadat and injuring Mubarak. More than a quarter-million people flooded Cairo's main square Tuesday, Feb. 1, 2011 in a stunning and jubilant array of young and old, urban poor and middle class professionals, mounting by far the largest protest yet in a week of unrelenting demands for Mubarak to leave after nearly 30 years in power. (AP Photo/Bill Foley, File) AP

„Ik ben een man van de strijdkrachten”, zegt Hosni Mubarak midden in de toespraak waarin hij zijn vertrek bekendmaakt. „Het ligt niet in mijn aard om het vertrouwen te verraden of mijn verantwoordelijkheden en plichten op te geven.”

Dat is Mubarak, zo heeft hij Egypte gecommandeerd, als een militaire eenheid. In het leger spreken de manschappen de bevelhebber niet tegen; de soldaten hebben geen invloed op de strategie. In Egypte had de bevolking geen stem tot de Tunesische volksopstand haar vorige week plotseling wekte. Wie kritiek had was een muiter, werd opgesloten. De noodtoestand is sinds zijn aantreden in 1981 van kracht.

President Anwar al-Sadat wees Mohammed Hosni Mubarak in 1975 als vice-president aan, een trouwe uitvoerder die geen ambitie zou hebben om zijn leider in de schaduw te stellen. Mubarak is een boerenzoon die met zijn correcte militaire instelling in de luchtmacht was opgeklommen. Hij gold als ‘held van de Oktoberoorlog’ van 1973, waarin de Egyptische strijdkrachten veel beter presteerden tegen het Israëlische leger dan in de dramatisch verlopen oorlog van 1967. Met de rang van luchtmaarschalk ging hij in 1975 uit actieve dienst. Zes jaar later was hij president. Tijdens een militaire parade werd Sadat doodgeschoten door een moslimextremist die diens vredesakkoord met Israël wilde wreken. Mubarak stond ernaast. Hij zou nog tien keer aan aanslagen ontsnappen. De meest geruchtmakende had plaats in 1995 in Addis Abeba toen moslimextremisten het vuur openden op zijn stoet auto’s.

Wanneer heeft hij het vertrouwen van het volk verloren? Mubarak is van het begin af aan gezien als een solide man met weinig verbeeldingskracht. Met grof geweld maakte hij een eind aan het moslimextremistische offensief in de jaren tachtig en negentig dat beoogde het toerisme, pijler van de Egyptische economie, te beschadigen. Dat viel niet slecht bij de bevolking. Niet alleen de staat, maar ook miljoenen burgers verdienen aan de buitenlandse toeristen.

De Amerikaanse ambassadeur in Kairo, Margaret Scobey, beschreef Mubarak in een diplomatieke boodschap in 2009 als een „werkelijke realist”. Maar de feiten geven aan dat realisme bij de president tegen die tijd ver te zoeken was. De maatschappij was verloederd door bijna 30 jaar autoritair bewind dat geen tegenspraak duldde. Er was een logge bureaucratie, de politie folterde ongeremd, de zakenwereld die zich rond de president had gedrapeerd, verrijkte zich. Een „werkelijke realist” had toen nog voldoende tijd gehad om de hervormingen door te voeren, waarop het Westen zachtjes aandrong. Maar Mubarak sloeg alle advies af: kijk naar de sjah van Iran, die ging hervormen en wat leverde dat op? Een radicaal islamitisch regime.

Mubarak (82) en zijn vrouw Suzanne Thabet (69), die een Britse moeder en een Egyptische vader heeft, hebben twee zoons. De oudste Alaa, heeft geen belangstelling voor politiek getoond; Gamal (47), die aan de American University of Cairo heeft gestudeerd, jaren in Londen heeft gewerkt en als bankier een miljoenenfortuin heeft verdiend, is de laatste jaren snel opgeklommen in de politieke hiërarchie. Westerse diplomaten zagen hem wel zitten; het volk moet nog minder van de verwesterde Gamal hebben, met zijn kring van zakenlieden om hem heen, dan van de president zelf.

Mubarak oogt in zijn bijna-afscheidstoespraak vermoeid, verfrommeld haast. De oppositie wilde geen dialoog, zegt hij, daarom wendt hij zich nu rechtstreeks tot het volk. Het volk moet kiezen tussen chaos en stabiliteit, zegt hij, en hij is de stabiliteit. Altijd geweest.