Dit is een artikel uit het NRC-archief
Bekijk hele krant

Terrorisme

Kettingreactie

Een kruitvat heeft maar een klein vonkje nodig om te ontploffen. De Bosnische boerenzoon Gavrilo Princip (1894-1918) heeft daar waarschijnlijk nooit bij stilgestaan. Toch is hij verantwoordelijk voor de bekendste vonk uit de wereldgeschiedenis.

De jonge Gavrilo las graag boeken van belangrijke nationalistische denkers. Al gauw raakte hij er diep van overtuigd dat Bosnië – dat in handen was van het Oostenrijks-Hongaarse Rijk – samen met Servië één groot Joegoslavië zou moeten vormen. Op achttienjarige leeftijd meldde hij zich aan bij het leger. Helaas werd Princip afgewezen: hij was te klein en te zwak. Maar hij liet zich niet kennen. Sterker nog: de afwijzing wakkerde zijn voornemen aan om een heldhaftige daad te stellen. Toen in 1914 de Oostenrijks-Hongaarse troonopvolger Franz Ferdinand een bezoek bracht aan de Bosnische hoofdstad Sarajevo, zag hij zijn kans schoon. Samen met zes compagnons regelde Princip munitie voor een terroristische aanslag. Maar de uitvoering liet veel te wensen over: hun granaat ontplofte een paar meter achter de wagen van de kroonprins – alleen een paar officieren raakten gewond. Franz Ferdinand kon gemakkelijk ontsnappen.

Om de nieuwe teleurstelling te verwerken, trakteerde Princip zichzelf op een broodje in zijn favoriete koffiehuis. Toen hij weer buitenkwam viel zijn mond open. Daar zag hij opnieuw de kroonprins, die verkeerd was gereden en de goede weg probeerde te vinden. Princip bedacht zich geen moment. Hij greep zijn pistool en schoot de prins in zijn halsslagader: dood.

De moord leidde tot een kettingreactie. Oostenrijk-Hongarije, met Duitsland, Bulgarije en het Ottomaanse Rijk als bondgenoten, verklaarde de oorlog aan Servië, dat op zijn beurt werd gesteund door onder meer Rusland, Frankrijk en Engeland. Een groter kruitvat kun je nauwelijks treffen.

Ook de werkloze Tunesiër Mohamed Bouazizi wilde een daad stellen toen hij zichzelf anderhalve maand geleden in brand stak om te protesteren tegen het regime in zijn land. Net als Princip zal hij zich niet hebben gerealiseerd hoe explosief het kruit was dat hij aanstak: zijn actie veroorzaakte een volksopstand die het einde betekende van de heerschappij van de Tunesische dictator Ben Ali. Ook de val van het Egyptische bewind lijkt nabij. En misschien is dit nog maar het begin.