Jeltsin gerehabiliteerd

Gisteren heeft president Medvedev in Jekaterinburg, het vroegere Sverdlovsk, een standbeeld van zijn voorganger Boris Jeltsin onthuld. Jeltsin, die in de provincie Sverdlovsk werd geboren, zou op 1 februari tachtig jaar oud zijn  geworden, maar overleed in 2007. Het standbeeld, een obelisk met Jeltsins beeltenis, symboliseert de officiële herwaardering van Ruslands eerste president na het uiteenvallen van de Sovjet-Unie. Die herwaardering werd door Medvedevs aanwezigheid extra onderstreept. De huidige Russische president zei onder meer: ,,Rusland moet Jeltsin dankbaar zijn voor het feit dat tijdens de moeilijkste tijden het land niet afweek van de koers van verandering.”

Premier Poetin zei gisteren tijdens een  andere herdenkingsplechtigheid voor Jeltsin in het Moskouse Bolsjoj Theater: ,,In de jaren negentig maakte Rusland een wedergeboorte mee en werd het een open en beschaafde staat.” Hij voegde daaraan toe dat Jeltsins rol in de radicale verandering van Rusland groot is geweest.

Tot voor kort werd Jeltsin op de staatstelevisie vooral geassocieerd met criminaliteit, oligarchen, verarming van het gewone volk. Niet zo vreemd, want het was tijdens zijn regeringsperiode een enorme chaos in Rusland. Dat negatieve beeld werd waarschijnlijk extra  benadrukt om het tijdperk-Jeltsin af te zetten tegen de rust en orde van het tijdperk-Poetin. Maar de afgelopen tijd verschenen er ineens lovende documentaires op de buis.

Jeltsin wordt nu vooral  neergezet als de stichter van zowel een democratisch Rusland als van een markteconomie in dat land. Voor het deels de nek omdraaien van die democratie in zijn tweede ambtstermijn, wordt als verzachtende omstandigheid aangevoerd dat dit gebeurde om te voorkomen  dat de communisten  weer aan de macht zouden komen.

Diezelfde Poetin, die door Jeltsin in 1999 werd aangesteld als diens opvolger, ging Medvedev al eerder voor in die rehabilitatie. In de Jeltsin-biografie in de  serie Levens van Opmerkelijke Mensen, die in september  2010 verscheen, schreef hij een al even prijzend voorwoord over zijn voorganger. Op vergelijkbare manier loofde hij vorig jaar ook de toen overleden econoom  Jegor Gajdar, die vicepremier onder Jeltsin was. Gajdar voerde de shocktherapie  in, die veel Russen op de rand van de armoede bracht, maar wel de fundamenten voor een gezonde economie legde, zoals Poetin toen erkende.

Veel gewone Russen zullen het met al die loftuitingen niet eens zijn, wat je je kunt voorstellen, gezien het massaontslag en de roebelcrisis van 1998. Maar zoals een Moskouse bankier me onlangs zei: ,,Er was na het uiteenvallen van de Sovjet-Unie  binnen de nomenklatoera  niemand met verstand van zaken, die de economie, die in de nadagen van de Sovjet-Unie al op instorten stond, wél kon hervormen. Politici als Gajdar moesten die harde maatregelen dus wel nemen, als ze erger wilden voorkomen.”