Dit is een artikel uit het NRC-archief
Bekijk hele krant

NRC Handelsblad

Politiek

In AOW-fonds zitten precies nul harde euro's

Over het Spaarfonds AOW werd vanochtend in de Tweede Kamer een rondetafelgesprek gehouden. Op papier bevat het tientallen miljarden euro’s. Maar in de praktijk is het leeg.

Volksverlakkerij door politici, genant, zwendel. Wat hoogleraar Bas Jacobs betreft mag het Spaarfonds AOW vandaag nog worden opgeheven, zo maakte hij vanochtend in weinig diplomatieke taal in de Tweede Kamer duidelijk. Of liever: moet het vandaag nog worden opgeheven.

Maar in dat Spaarfonds zit toch een comfortabele 50 miljard euro, waarmee we de vergrijzing het hoofd moeten bieden? Wordt bij afschaffing de AOW dan niet onbetaalbaar? „Het is te zot voor woorden dat we het nog steeds over dit vermaledijde fonds hebben. Politici moeten hun excuses aanbieden”, aldus Jacobs. „Zelfs het woord fonds moeten we vermijden. Het is er niet, net zomin als de aarde plat is.”

Het Spaarfonds AOW werd in 1997 opgericht met als doel tientallen miljarden euro’s te verzamelen, waarmee op termijn de stijgende uitgaven aan de AOW konden worden betaald. „In plaats van meevallers te bejubelen, zouden die in het fonds worden gestort. Het was toen zeker geen volksverlakkerij, maar er is alleen nooit echt iets gestort”, zo keek toenmalig staatssecretaris Frank de Grave (Financiën, VVD) terug. Het bedrag van 50,8 miljard waarvoor het nu in de boeken staat, is het resultaat van papieren berekeningen: haal het fonds weg en de staatsschuld wordt op papier kleiner.

Maar heeft De Grave zich dus aan volksverlakkerij schuldig gemaakt, zoals Jacobs suggereert? En moet De Grave dan niet als eerste politicus excuses aanbieden, zoals Kamerlid Paul Ulenbelt (SP) onomwonden vroeg?

„Het wetsvoorstel is destijds unaniem door de Tweede Kamer aangenomen. De politieke bedoeling was ook goed: het paste in de bewustwording om de problemen op de langere termijn duidelijk te maken en ons zo te disciplineren”, aldus De Grave. Excuses hoefde hij van voorzitter Eddy van Hijum niet te maken, het ging immers om een rondetafelgesprek, niet om een kruisverhoor. Dat politieke debat komt er echt nog wel, verzekerde de CDA’er.

De Grave ontkende dat de politiek ooit heeft gesuggereerd dat het Spaarfonds de AOW-problematiek zou oplossen. Maar, volgens directeur Henk Brouwer van De Nederlandsche Bank (DNB), is die suggestie er later zeker wel geweest. „In 2008 is er via Postbus 51 – en dat staat toch ook onder verantwoordelijkheid van de politiek – nog gemeld dat er een spaarfonds is waarin jaarlijks stortingen worden gedaan. En dat het in 2020 maar liefst 135 miljard euro in kas zou hebben. Dit zou toch tot misvattingen kunnen leiden.”

Opmerkelijk was dat Brouwer bij het rondetafelgesprek niet alleen als DNB-bestuurder aanwezig was. In 1997 was hij voorzitter van de ambtelijke studiegroep Begrotingsruimte, die adviseerde over het Spaarfonds, destijds een plan van PvdA-Kamerlid Jan van Zijl. „Het fonds maakte duidelijk dat we ons zorgen moesten maken om de AOW-problematiek. Dat was de inzet van Van Zijl. De inkomsten uit aardgas waren erg hoog. Wij adviseerden een deel daadwerkelijk in het fonds te storten, maar met dit advies is niets gedaan.”

Dus bleef er een papieren fonds over, moest ook De Grave constateren. „Je kunt het de kortzichtigheid van de politiek noemen, maar we weten allemaal hoe lastig het is om voor de lange termijn te sparen. Dat geldt in alle democratieën.”

Een antwoord op de vraag waarom het fonds al dertien jaar een virtueel leven leidt, werd vanochtend niet gegeven. Had het al niet al lang opgeheven moeten zijn? „Misleiding van de kiezers is blijkbaar inherent aan het politieke bedrijf”, sneerde Jacobs richting Kamerleden. „Als je de getallen in het Spaarfonds serieus neemt, moet je dat bedrag maar gaan bezuinigen of de belastingen verhogen.”

Die opmerking verleidde SP’er Ulenbelt tot de vraag of er ook actuele voorbeelden zijn van misleiding door politici. Jacobs schudde er moeiteloos een uit zijn zak. „Premier Rutte zegt steeds dat het kabinet 18 miljard euro bezuinigt. Dat is helemaal niet waar. Drie miljard is nog van het vorige kabinet afkomstig en er is een lastenverzwaring van 6 miljard. Dat betekent dat er in de praktijk maar 9 miljard wordt bezuinigd.”