Dit is een artikel uit het NRC-archief
Bekijk hele krant

Politiek

Het volk heeft Mubarak aan het spreken gekregen

De grootste demonstratie sinds de protesten in Kairo uitbraken, heeft effect gehad.

Het volk genoot, het Tahrir-plein was van hen. „Wij kunnen hier gewoon staan.”

CORRECTS DATE-- Egyptians start to gather in Cairo's Tahrir Square heeding a call by the opposition for a "march of a million" to mark a week of protests calling for the ouster of Hosni Mubarak's long term regime, on February 1, 2011. AFP PHOTO / KHALED DESOUKI
CORRECTS DATE-- Egyptians start to gather in Cairo's Tahrir Square heeding a call by the opposition for a "march of a million" to mark a week of protests calling for the ouster of Hosni Mubarak's long term regime, on February 1, 2011. AFP PHOTO / KHALED DESOUKI AFP

Het is doodstil op het Tahrir-plein in het centrum van Kairo als president Mubarak zijn televisietoespraak houdt. Als hij aankondigt dat hij pas terugtreedt in september, als er nieuwe presidentsverkiezingen zijn, gaat er luid gejoel op. „Ga weg! Ga weg! Ga weg!”, wordt er geroepen.

Mubarak wil aanblijven zodat hij kan zorgen voor een „vreedzame machtsoverdracht”. „Ik ga mijn carrière eindigen op een manier dat het land stabiel blijft. In de komende maanden, mijn laatste als president, zal ik proberen de overgang stabiel te laten verlopen.”

Mubarak wil de grondwet aanpassen zodat alle partijen mee kunnen doen aan de verkiezingen. Daarnaast wil hij de komende maanden politieke en economische hervormingen doorvoeren. Hij zei zijn verantwoordelijkheden te nemen en is van plan om in Egypte te sterven.

De Amerikaanse diplomaat Frank Wisner drong gisteren bij Mubarak aan op vrije en eerlijke verkiezingen. Hij zou president Mubarak namens Obama hebben verteld dat de Amerikaanse regering van mening is dat zijn presidentschap voorbij is.

Eerder op de dag is een jongen van hooguit tien jaar, op de schouders van zijn vader, even het middelpunt van het Tahrir-plein. Hij heeft een vlag om zijn schouders geknoopt, kijkt met vastberaden blik vooruit en jut met zijn hoge stem een groeiende menigte op. „Mubarak, je vliegtuig wacht”, roept hij in een megafoon. Honderden mensen roepen het hem na. Dan roept hij: „Mubarak, neem je vrouw ook mee.” De omstanders slaan elkaar op de schouders van het lachen.

Dit is de hele dag de sfeer op de Mars van Miljoenen, de gisteren door de Egyptische oppositie georganiseerde massademonstratie om president Hosni Mubarak tot aftreden te dwingen. Het is ontspannen, bijna vrolijk, maar de boodschap is serieus. „We zijn niet vrij en genieten van deze ene dag dat het Tahrir-plein van ons is”, zegt Ruby Mohamed, een jonge inwoner van Kairo, die met zijn hoogzwangere vrouw Nadaa staat te demonstreren. „We kunnen gek doen, we kunnen hier gewoon staan, het gaat erom dat we, het volk, dat uitmaken.”

Hoeveel demonstranten zich in de loop van de middag verzamelen op de achtste dag van de Egyptische protesten tegen Mubarak, is niet te schatten. Volgens internationale persbureaus gaat het in Kairo om zo’n kwart miljoen mensen, en gingen in heel Egypte zo’n 1 miljoen mensen de straat op. Duidelijk is dat dit de grootste demonstratie is sinds de protesten tegen Mubarak vorige week uitbraken. Het plein is al rond het middaguur stampvol, ook in de brede straten eromheen staat het zwart van de mensen.

Demonstranten hebben zich geschminkt, knopen een Egyptische vlag om hun schouders en leven zich uit met spandoeken. Symbolen van politieke bewegingen worden niet gebruikt, demonstranten zwaaien alleen met de Egyptische vlag. Het uitgebrande kantoor van Mubaraks partij, de NDP, kijkt somber neer op de uitgelaten massa.

In niets lijkt de demonstratie op die van vorige week vrijdag, toen vermoedelijk zo’n tweehonderd doden vielen. De politie laat zich deze dag niet zien, er is geen traangas, de demonstranten vieren dat zij de straat op de politie hebben veroverd. Jongens klimmen in lantaarnpalen en zwaaien met de Egyptische vlag. „Zo vaak heb ik op dit plein mijn papieren moeten laten zien aan de politie”, zegt Amr Zaheen, een werkloze marktkoopman. „Ze zijn er nooit voor ons geweest, de politie houdt alleen het regime in stand. Deze demonstratie is de overwinning op dat instituut.”

Dat het Egyptische leger van tevoren had aangekondigd geen geweld tegen de demonstranten te gebruiken, is een aansporing voor veel mensen om deze keer wel te komen demonstreren. Uit de buitenwijken van de stad lopen groepen van duizenden mensen het centrum in.

Het leger speelt bijna een faciliterende rol. Soldaten controleren de paspoorten van de aanwezigen en kijken verder alleen toe. Demonstranten gaan op de foto met glimlachende soldaten. Alleen de legerhelikopter die dreigend rondjes maakt boven het plein, krijgt wegwerpgebaren. De luchtmacht wordt gezien als loyaal aan Mubarak.

Aanvankelijk had de oppositie, een losse en steeds wisselende verzameling individuen, bedacht dat de demonstranten zouden oprukken naar het paleis van president Mubarak, in het noordoosten van de stad. Maar in de loop van de ochtend werd daarvan afgezien. Zo’n mars zou vermoedelijk tot een confrontatie tussen de betogers en Mubaraks eliteleger hebben geleid. De demonstranten willen, zegt een organisator, uitstralen dat het protest vreedzaam is. Dus blijven ze op het plein.

De sfeer op het plein mag dan uitstekend zijn, de vraag is wat er gaat gebeuren nu Mubarak heeft aangekondigd voorlopig aan te blijven. Egypte leeft sinds het weekeinde in een impasse: op straat is de bevolking de baas. Het leger ziet toe op de bewaking van belangrijke gebouwen en strategische plaatsen. Politie is er nauwelijks. Maar president Mubarak is voorlopig nog niet weg.

De oppositie heeft geen leider die het gesprek met Mubarak aan kan gaan. Mohamed ElBaradei, die soms de indruk wekt die rol te willen spelen, laat zich vandaag niet zien onder de betogers. Egypte verkeert intussen in chaos, benzine, brood en rijst zijn moeilijk te krijgen, en veel mensen moeten weer aan het werk om geld te verdienen. Veel demonstranten denken dat Mubarak het land bewust in anarchie heeft gestort, om de protestbeweging te breken.

Op het Tahrir-plein delen leden van de oppositie flyers uit. Daarop staan de eisen van de demonstranten tegen Mubarak. Hij moet direct aftreden, zijn regering ontbinden, een einde maken aan de politieterreur en vrije verkiezingen uitschrijven. Maar er is nog niemand om de boodschap aan Mubarak over te dragen.

Op een meer praktisch niveau raakt de oppositie sterker georganiseerd. Leden vormen opruimploegen, delen brood en water uit, en richten in de stad wachtposten in. „Zie je, we hebben geen regering nodig”, zegt Amr Zaheen. „We doen alles zelf wel. Iedereen zorgt voor elkaar, dus niemand heeft honger. Ik vind het prachtig om te zien.”

Zaheen blijft overnachten op het plein, zoals meer demonstranten doen. Met het vertrek van Mubarak in september nemen ze geen genoegen. Op de drassige parkjes – leidingen zijn lek gestoken om water te verzamelen – zetten ze tenten op. Zaheen: „Ik blijf zitten tot Mubarak weg is. Hij is 82, ik ben 65, ik heb de langste adem.”

Portret van Mubarak, plunderingen in Egyptische musea, onrust over Suezkanaal: pagina 6-7