Dit is een artikel uit het NRC-archief
Bekijk hele krant

NRC Handelsblad

Media

Gluur-tv over crisis kent geen afvallers

Hulp-tv is populair bij de commerciële zenders. In Hotel De Toekomst van RTL4 worden acht werklozen omgeschoold voor een baan in de horeca.

Ontsteld kijkt ze naar het opengeslagen bed. „De dekens zijn nog warm, je ruikt de lichaamsgeur’’, roept Patty Duinker uit. Ze is niet van plan om het bed op de hotelkamer te verschonen. „Nee, dat kan ik echt niet hoor. Sorry!”

De scène komt uit Hotel De Toekomst, een realityserie van RTL 4, waarin acht werklozen worden omgeschoold voor een baan in de horeca. Om weer aan de slag te komen moeten de deelnemers ook functies uitproberen die ze niet ambiëren. „Patty komt nu negatief naar voren, maar zij revancheert zich in latere uitzendingen. Dat is ook het doel van het programma”, zegt Gabriélla Café, die als coach meewerkt aan de reeks.

Ze is blij dat „tussen al die hippe talentenjachten er nu mensen in de schijnwerpers staan die minder kansrijk zijn”. Onder leiding van een team specialisten renoveren de deelnemers (van werkloze schoolverlater tot failliete aannemer) hotel De Roskam op de Veluwe. Tussen de klussen door krijgen ze een opleiding voor een baan in de hotellerie, als barman, gastvrouw, kok, kamermeisje of receptioniste. De herintreders wonen drie maanden bij elkaar in het hotel.

Ruim 3.000 reacties kreeg RTL4 binnen één dag na een oproep op televisie. Tweehonderd mensen kregen een gesprek. Veertig werden er thuis bezocht. Vijftien kregen langere tijd een cameraploeg achter zich aan en werden onderworpen aan een antecedentenonderzoek. Doorslaggevend voor de selectie was volgens producent Jan Kootstra van Niehe Media niet of de kandidaten mediageniek zijn, maar variatie en talent. „We zochten hoger en lager opgeleiden, ouderen en jongeren en mensen met verschillende achtergronden. We kunnen geen vijf barmannen gebruiken.”

De camera registreert hoe ze een werkritme proberen te hervinden, een plek veroveren in de hiërarchie, maar ook de onderlinge lol en spanningen en de trots op zelfoverwinningen.

Hulptelevisie is een trend bij commerciële zenders. Niet een nieuwe woning of een nieuw uiterlijk, maar een maatschappelijk thema als werkeloosheid is nu populair. SBS 6 brengt volgende maand Je leven op de rit. In deze realityserie worden gezinnen waarin beide ouders werkloos zijn gestimuleerd om perspectief in hun leven te brengen. In Mijn geheime missie dat RTL 4 in maart zal uitzenden, keren vrouwen die een carrière voor hun gezin hebben opgegeven, een week terug naar hun oude beroep.

Hotel De Toekomst, iedere dinsdag bij RTL 4, is een idee van presentator Martijn Krabbé en producent Kootstra. Twee jaar geleden werden zij opgeschrikt door krantenberichten dat de werkloosheid zou oplopen naar 900.000. Dat blijkt mee te vallen. Het aantal werklozen kwam in december uit op 401.000. „Dat cijfer is geflatteerd”, zegt Kootstra, „er is veel verborgen werkeloosheid onder de 700.000 zzp’ers en er werken 60.000 mensen in deeltijd ww.’’

Uit hun research bleek vooral dat werkloosheid isoleert en de eigenwaarde aantast. Daarom wilden ze van het programma geen afvalrace maken, of een wedstrijd met een winnaar. Kootstra: „We willen acht banen verdelen, we hopen dat ze alle acht de eindstreep halen. Dat is net zo ingewikkeld als tot één winnaar komen in Big Brother.’’

Een commerciële omroep brengt gesponsorde programma’s. Biedt een programmagenre gericht op maatschappelijk thema’s kans om nieuwe klanten binnen te halen? Uitzendbureaus Tempo Team en JMW Culinair en vakbond CNV Vakmensen doen mee. Voor de bond is het de eerste keer dat het zich bindt aan een commerciële omroep. Commercie is niet de insteek, zegt de producent.

Coach Edith van der Spek zit midden in de opnamen van Je leven op de rit. Ze verblijft met een cameraploeg een week bij stellen met kinderen, die beiden een uitkering hebben en apathisch zijn. „We zoeken tijdens de opnamen naar mogelijkheden om hen weer op gang te brengen. De deelnemers zijn fysiek vaak niet actief, hebben een slecht voedingspatroon en er komt weinig uit hun handen. Ze zitten vast in zichzelf, voelen zich afgeserveerd en geven vaak de buitenwereld de schuld”, zegt ze.

Is een kentering in zeven dagen niet hoog gegrepen? „Grote levensthema’s laat ik met rust. De deelnemers gaan de confrontatie met zichzelf aan: wie ben ik, waarom heb ik geen regie over mijn leven? We houden mensen met compassie een spiegel voor.”

Hotel De Toekomst trekt wekelijks bijna een miljoen kijkers. Wat trekt het tv-publiek? „Kijkers willen zich graag betrokken voelen zonder verantwoordelijk te zijn, blijkt uit onderzoek. Dat gaat het makkelijkst bij verhalen van gewone mensen’’, zegt Ard Heuvelman, mediapsycholoog aan de Universiteit Twente. „Door je als kijker te vergelijken met de ander kan je zelfachting stijgen. Het is ook een vorm van gluur-tv.”

Joop Lahaise, hoofdredacteur van Mug Magazine, een blad voor sociale minima en kansarmen, kijkt met gemengde gevoelens naar ‘hulptelevisie’ „Het blijft tv-amusement over mensen in een kwetsbare positie. Het risico ligt op de loer dat hun leed wordt geëxploiteerd. Maar ik juich het toe als er op een positieve manier aandacht gaat naar de groeiende groep die in armoede leeft. Wij waren bijvoorbeeld enthousiast over Effe geen cent te makken, waarin het gezin van René Froger op bijstandsniveau ging leven. Zo brachten zij het armoedeprobleem en de voedselbank onder de aandacht.”