Dit is een artikel uit het NRC-archief
Bekijk hele krant

Archeologie

De mummies zijn niet meer veilig

Egyptologen vrezen dat plunderaars in Egypte schade aanrichten aan oudheden.

Veilingen moeten binnenkort bedacht zijn op gestolen kostbaarheden.

Anti-government protesters demonstrate as night falls in Tahrir, or Liberation Square in Cairo, Egypt, Tuesday, Feb. 1, 2011. More than a quarter-million people flooded into the heart of Cairo Tuesday, filling the city's main square in by far the largest demonstration in a week of unceasing demands for President Hosni Mubarak to leave after nearly 30 years in power. (AP Photo/Tara Todras-Whitehill)
Anti-government protesters demonstrate as night falls in Tahrir, or Liberation Square in Cairo, Egypt, Tuesday, Feb. 1, 2011. More than a quarter-million people flooded into the heart of Cairo Tuesday, filling the city's main square in by far the largest demonstration in a week of unceasing demands for President Hosni Mubarak to leave after nearly 30 years in power. (AP Photo/Tara Todras-Whitehill) AP

„Ik zit hier met buikpijn,” zegt Maarten Raven, conservator Egypte van het Rijksmuseum van Oudheden in Leiden. Raven zou normaal gesproken zondag naar Egypte zijn vertrokken voor zijn jaarlijkse opgravingscampagne bij het grafveld van Sakkara, dertig kilometer ten zuiden van Kairo. „Donderdag, toen mensen in Kairo nog zeiden dat het bij hen rustig was, heb ik al besloten dat wij niet zouden gaan. Ik wist dat het na vrijdag mis zou gaan en helaas heb ik gelijk gekregen.”

Archeologische musea en vindplaatsen in Egypte lopen gevaar als gevolg van de onlusten. Afgelopen zaterdag werd bekend dat het Nationaal Museum in Kairo was geplunderd. Raven volgt de ontwikkelingen gespannen via internet. „Ik heb de beelden gezien. De plunderaars, een man of tien, hebben eerst de toeristenwinkel bezocht. Daarna zijn ze naar boven gegaan en hebben twee mummies, dertien vitrines en honderd voorwerpen, waaronder vergulde beeldjes van Toetanchamon, vernield.”

Zahi Hawass, de flamboyante secretaris-generaal van de Supreme Council of Antiquities, heeft de plundering van het museum op zijn persoonlijke website bevestigd. Met gevoel voor pathos vermeldde hij zondag dat hij, omdat internet niet werkte, het bericht per fax naar collega’s in Italië heeft moeten sturen voordat het in Londen op zijn website kon worden gezet.

Via de website talkingpiramids.com volgt Raven berichten van collega-Egyptologen, die de laatste stand van zaken doorgeven. „Volgens die berichten zijn er in het hele land plunderingen aan de gang. Bij Luxor en de Vallei der Koningen zou de lokale bevolking zelf een beschermingskordon hebben opgetrokken.”

Tot Ravens verdriet is ook ‘zijn’ grafveld Sakkara geplunderd. „Normaal gesproken worden het grafveld en de piramiden daar bewaakt door kamelenruiters met kalasjnikovs, maar die zijn verdwenen. De hoofdinspecteur heeft me gebeld om me persoonlijk op de hoogte te stellen. Dat ze beeldjes vernield hebben, daar kan ik nog wel mee leven, maar het zou ook gaan om hiërogliefenteksten en reliëfs die ze met koevoeten hebben uitgehakt. Voor tonnen hebben wij in Sakkara graven gerestaureerd en dat zou dus nu allemaal voor niks zijn geweest.”

Raven denkt niet dat de plunderingen georganiseerd zijn. „Het gaat niet om de kunstmaffia of provocateurs, maar om gewone mensen. Ze zijn straatarm en dom gehouden. Ze begrijpen niet dat ze hiermee uiteindelijk zichzelf schaden.”

Alle archeologische teams die al in Egypte waren, worden verplicht te vertrekken, zegt Raven. „Dat geldt ook voor mijn collega Olaf Kaper van de Universiteit Leiden, die net vier dagen aan het werk was in de afgelegen Dakhla Oase.”

Willem van Haarlem, conservator van het Amsterdamse Allard Pierson Museum, die al sinds 1991 een nederzetting en een tempelgrafveld bij Tell Ibrahim Awad in de noordoostelijke Nijl-delta opgraaft, volgt net als Raven de ontwikkelingen via internet. Over zijn afgelegen eigen opgraving maakt hij zich nog geen zorgen. Wel over het magazijn met vondsten. „Voor negentig procent aardewerk, maar voor gewone Egyptenaren betekent een magazijn automatisch schatten.”

Voor Van Haarlem en Raven is het afwachten wat er verder gebeurt in Egypte, voordat precies duidelijk kan worden wat de schade is. Raven: „ICOM, de internationale museumvereniging, zal op een congres in september in het Poolse Poznan aandacht aan het probleem besteden. Er komen ook al berichten dat mensen met koffers geld en kunstschatten vertrekken. We moeten dus de komende jaren goed opletten of er geen gestolen spullen in de kunsthandel en op veilingen opduiken.”