Dit is een artikel uit het NRC-archief
Bekijk hele krant

NRC Handelsblad

Beeldende kunst

De kwaststreek voor het oogwit in miljarden pixels

De eerbiedige afstand waarop de bezoeker van musea zich moet houden, wordt dankzij het google art project opgeheven.

De Nachtwacht is nu thuis beter te zien dan in het Rijksmuseum. In ieder geval van dichterbij, van zo dichtbij als met je eigen ogen niet mogelijk is. Zie de witte kraag van kapitein Frans Banning Cocq veranderen in een abstract schilderij, zie een oog onzichtbaar worden als slechts kleur en craquelé overblijven.

Dat kan nu ook met De slaapkamer van Van Gogh uit het Van Goghmuseum, De sterrennacht van Van Gogh uit het Museum of Modern Art in New York en de Venus van Botticelli uit het Uffizi in Florence. Nu te zien in zeven miljard pixels. Ook kun je door de zalen van deze en dertien andere Europese of Amerikaanse musea lopen terwijl je achter een computer zit.

De musea werken voor dit project samen met Google, dat er met Google Earth en Streetview al voor zorgde dat je thuis de wereld buiten kon zien. Nu kun je sommige gebouwen ook binnen.

Twee jaar geleden begon dit project, nu het Google Art Project geheten, in het Prado in Madrid. Veertien topstukken van dit museum in de Spaanse hoofdstad, waaronder Las Meninas van Velazquez en de Tuin der Lusten van Jeroen Bosch werden toen zo gefotografeerd dat je tot op een kwaststreek kon inzoomen. Naast de zeventien nieuwe schilderijen die in gigapixel zijn te zien, kun je op de site googleartproject.com nog eens duizend kunstwerken en detail bekijken.

Het project werd bedacht door de Britse Google-medewerker Amit Sood, in de zogenaamde ‘20 percent time’. Werknemers van Google mogen een vijfde van hun werktijd gebruiken om te werken aan een eigen project. Ook een dienst als Gmail is ontstaan in deze ‘vrije werktijd’.

De musea mochten zelf kiezen welk schilderij de gigapixelbehandeling kreeg. Meestal ligt de keuze voor de hand, zoals in het geval van de Nachtwacht of de Venus. Soms zijn de keuzes verrassender. De National Gallery in Londen koos voor De ambassadeurs van Hans Holbein terwijl ze daar bijvoorbeeld ook het Arnolfini portret van Van Eyck en The Haywain van John Constable hebben. Museum Reina Sofia in Madrid verkoos een kubistisch stilleven van Juan Gris boven de Guernica van Picasso. Aardig is dat er niet alleen moderne maar ook hedendaagse kunstwerken bij zijn. De Tate Britain koos het nieuwste schilderij, No Woman, No Cry van Chris Ofili uit 1998, het enige werk van een levende kunstenaar. Dit portret is ook in het donker te zien; dan worden de letters en cijfers ‘Stephen Lawrence 1974-1993’ zichtbaar die je in het museum verborgen blijven. Het schilderij blijkt een hommage aan deze op een bushalte in Londen vermoorde zwarte jongen.

De site zal waarschijnlijk steeds worden uitgebreid met nieuw werk in gigapixel en nieuwe musea in Streetview. Met Google Streetview kun je zalen van de zeventien musea in 360 graden bekijken, inzoomen op daar hangende werken en achtergrondinformatie oproepen van de site van het betreffende museum. Met ‘Create a Collection’ kun je een selectie van kunstwerken opslaan en die delen met anderen. Helaas is het nog niet zo dat je in Google Earth ‘Nachtwacht’ intikt en dan door Amsterdam heen naar het schilderij kunt vliegen, dwars door de muren van het gebouw, zoals met de werken uit het Prado wel het geval was.

De directeuren van deelnemende musea benadrukken dat het Google Art Project een bezoek aan het museum wel aanvult, maar niet vervangt. Ook Google zegt dat. „Wij geloven natuurlijk niet dat deze technologie mensen zal verhinderen naar musea te gaan,” zei Nelson Mattos van Google gisteren bij de presentatie van het project in de Tate Britain in Londen. „We hopen dat juist het tegenovergestelde zal gebeuren.” Mattos maakte een uitzondering voor mensen die niet in staat zijn een museum in Europa of de Verenigde Staten te bezoeken: „Kinderen uit Zuid-Amerika, India en Afrika.”

Grote musea als het Rijks en het Van Gogh zijn al flink aanwezig op internet. Op de website van het Rijksmuseum is bijvoorbeeld al een 3D-panorama van een aantal zalen te zien. De restauratie van De slaapkamer was via een blog op de site van het Van Gogh te volgen.

Ook ontwikkelden deze musea al apps voor de smartphone, zoals Je Vincent, een app die schilderijen van Van Gogh combineert met fragmenten uit zijn brieven. Het New Yorkse MoMa heeft een app geheel gewijd aan Van Goghs Sterrennacht. Apps die gemaakt zijn voor gebruik ín een museum, als tentoonstellingsgids, zijn ook thuis te gebruiken.

De grootste troef van het Google Art Project zijn de gigapixels. Schilderijen vol details als De Ambassadeurs van Hans Holbein uit de National Gallery geven geheimen bloot die bij museumbezoek vaak verborgen blijven. Wat ligt daar allemaal op die tafel waar die twee mannen naast en voor staan? Van het muziekinstrument blijkt een snaar gebroken te zijn. De vijfde van links, om precies te zijn. Nee, zoom nog verder in en het blijkt de zesde. Kijk steeds meer in close-up naar het oog van Jean de Dinteville en zie dat het oogwit en het glimlichtje op de pupil door één kwaststreek geschapen zijn. Zie een roze adertje. De eerbiedige afstand waarop de museumbezoeker zich moet houden, wordt dankzij Google opgeheven. Het is alsof je de eigenaar bent en er eindelijk met je neus boven op kunt zitten.

Elk schilderij blijkt bovendien honderden andere schilderijen te bevatten. Zoom in op de Venus van Botticelli en De slaapkamer van Van Gogh en zie figuratief veranderen in abstract. Maak je eigen uitsnede voor een moderne Van Gogh of een hedendaagse Manet. Vergelijk het geel van De slaapkamer met het geel op De Sterrennacht, zie in het haar van Venus zonnestralen.

Bezoek de musea via:googleartproject.com/