Dit is een artikel uit het NRC-archief
Bekijk hele krant

NRC Handelsblad

Economie

De grootste loterij van de hele wereld

Er zijn van die macro-economische cijfers die de markt vooraf een week lang in hun ban kunnen houden, en van al die getallen is er één onbetwist de belangrijkste: de Amerikaanse ‘non farm payrolls’. Vrijdag komt de eerste schatting van het aantal banen dat in januari werd gecreëerd of verloren ging, aangevuld met onder meer het werkloosheidspercentage.

De payrolls zijn belangrijk: ze geven een vroege aanwijzing over de gezondheid en de richting van de Amerikaanse economie. En er is een zware politieke component. Een president wordt in Amerika uiteindelijk afgerekend op zijn vermogen om werkgelegenheid te creëren. De VS zijn tenslotte een land waar zelfs de centrale bank niet alleen op de inflatie hoort te letten, maar ook het scheppen van banen in haar taakomschrijving heeft.

Bovendien beheersen de payrolls financiële markten omdat het hier Amerika betreft. De economie van de Europese Unie is zo’n 1.500 miljard dollar groter, maar de Europese werkgelegenheidscijfers hebben geen schim van de invloed die de Amerikaanse hebben. De beurzen staan nu eenmaal onder de sterke culturele invloed van de Engelstaligen, en die vinden de Verenigde Staten nu eenmaal belangrijker.

Maar er is nóg een, meer perverse, reden: de payroll-cijfers zijn notoir onbetrouwbaar. De gemiddelde fout tussen de eerste versie en de uiteindelijke bijstelling van twee maanden later bedraagt gemiddeld maar liefst 74.000 banen. Bovendien gaan de payrolls uit van het aantal banen, niet van mensen met een baan. Een andere telling die gelijktijdig gepubliceerd wordt, die van het werkloosheidspercentage, is wel persoonlijk, en het komt regelmatig voor dat de payrolls en het werkloosheidspercentage een totaal ander beeld geven.

De afgelopen cijfers over de werkgelegenheid in december bijvoorbeeld, die op de eerste vrijdag van januari werden gepubliceerd, zijn exemplarisch. Analisten hadden gemiddeld een toename van 180.000 banen verwacht. Dat bleken er slechts 103.000. Een tegenvaller van de werkgelegenheid dus, maar het werkloosheidspercentage bleek de andere kant op te gaan: een reuzendaling van 9,8 naar 9,4. Daar valt niet tegenop te voorspellen. Veel analisten noemden de cijfers ‘een totale chaos’ en vroegen zich verbijsterd af waarom de markten er nog zoveel aandacht aan besteden.

Inderdaad, waarom eigenlijk? Volgens de beleggerswebsite SeekingAlpha kwam het sinds 1998 25 maal voor dat de analistenconsensus er meer dan 100.000 banen naast zat, met een triest record van 312.000 banen in juli 2003. In al deze gevallen zaten de voorspellers trouwens te hoog.

De crux is dat de marktreactie op de cijfers zo groot is. Het komt regelmatig voor dat de aandelenkoersen, in dit geval de Standard & Poor’s 500-index, meer dan een procent omhoog of omlaag gaat, met deze eeuw al twaalf maal een koersreactie van meer dan 2 procent en zelfs een keer 3,1 procent in juni 2008. Een reactie van die index met een procent staat gelijk aan een waardeverandering van zo’n 120 miljard dollar.

Eens kijken: we hebben dus over de bekendmaking van een cijfer waar iedereen een buitengewoon grote waarde aan hecht, in zijn eerste versie eigenlijk nergens over gaat, dat bovendien notoir onvoorspelbaar is, maar waar wel tientallen miljarden winst of verlies van afhangen. De ‘non-farm payrolls’ zijn in wezen de grootste loterij ter wereld. De gemiddelde voorspelling van analisten voor het aanstaande cijfer is een banengroei van nul. Trekking: vrijdag, om half drie.

Maarten Schinkel