Dit is een artikel uit het NRC-archief
Bekijk hele krant

Politiek

De eeuwige overlever is op weg naar de uitgang

De Egyptische president Mubarak overleefde ten minste zes aanslagen.

Maar tegen de recente volkswoede bleek hij niet opgewassen.

Twee maanden geleden kon de Egyptische president Hosni Mubarak nog straffeloos de parlementsverkiezingen dusdanig manipuleren dat geen enkele oppositiepartij in het Lagerhuis was vertegenwoordigd. Niemand ging de straat op. Maar het voorbeeld van Tunesië gaf de sluimerende strijd voor democratische verandering nieuw elan. Als de 74-jarige Tunesische president Zine al-Abidine Ben Ali na 23 jaar repressie toch zo snel kan worden verjaagd, waarom dan niet de 82-jarige Mubarak, die al 30 jaar Egypte – als een farao – met harde hand leidt? „Weg, weg met de tiran”, scandeerden betogers de afgelopen weken.

Mubarak, de eeuwige overlever, de man die ten minste zes aanslagen tegen zich overleefde, die de druk om zijn land te democratiseren zo lang en zo vernuftig wist te weerstaan – die man lijkt nu alsnog te zwichten. Gisteravond maakte hij bekend terug te treden – maar wel pas in september.

Mubarak is een luchtmachtpiloot die opklom tot commandant van de luchtmacht en ‘held van de Oktoberoorlog’ (1973) tegen Israël, waarin Egypte het territoriumverlies uit de Zesdaagse Oorlog (1967) deels weer goedmaakte. In 1975 werd hij vicepresident van de toenmalige president Anwar Sadat. Hij werd een belangrijke adviseur en speelde een belangrijke rol in onderhandelingen met vroegere aartsrivaal Israël.

In oktober 1981 werd Sadat tijdens een militaire parade door moslimextremisten vermoord. Mubarak, die getuige was van de aanslag, volgde de president op. Hij kreeg 99 procent van de stemmen in een bevestigend referendum. Maar hoewel hij het programma van economische liberalisatie dat onder Sadat was ingezet verder bleef uitvoeren, bleef de sociale ongelijkheid en armoede onder de 75 miljoen Egyptenaren maar groeien.

Over zijn privéleven is weinig bekend, zijn huwelijk met Suzanne, half Welsch, is in nevelen gehuld, maar zijn imago als vader des vaderlands koesterde hij zorgvuldig, met grote portretten langs snelwegen, op gebouwen, overal eigenlijk. En elke stap die de president zette, hoe klein ook, werd altijd hondstrouw gevolgd door de Egyptische pers.

In het kader van de verbale democratisering daalde Mubaraks ja-percentage tijdens de laatste verkiezingen, in 2005, van die 99 procent tot 88 procent. Maar afgezien van de officiële verklaringen over vrijheid van meningsuiting en andere burgerlijke vrijheden, was er voor de bevolking onveranderd weinig vrijheid te genieten. Mensenrechtenorganisaties klaagden al jaren steen en been. Bloggers en journalisten werden vastgezet, betogers soms in politiebureaus doodgeslagen. Zijn tegenstander in de verkiezingen van 2005, Ayman Nour, zat daarna jaren gevangen. De officieel verboden maar gedoogde Moslimbroederschap was mikpunt van onophoudelijke vervolging.

Hoewel Mubarak nooit een opvolger heeft aangewezen werd algemeen aangenomen dat hij zijn zoon Gamal Mubarak (47), bankier en inmiddels een van de machtigste functionarissen van de regerende Nationale Democratische Partij (NDP), hiervoor aan het klaarstomen was. Maar of dat nog kan is maar zeer de vraag. Ook Gamal Mubarak was in de recente demonstraties mikpunt van hoon.