Protesteren tegen het regime in Egypte? Noem jezelf ‘Khaled Said’

Betogers tonen foto's van Khaled Said. Van voor en na de marteling. Foto AFP

Corruptie, politiegeweld, onderdrukking. Stuk voor stuk reden om de straat op te gaan. Maar voor massaprotest is een prikkel nodig. Een concreet incident dat raakt aan gedeeld ongenoegen.

Politieslachtoffer Khaled Said werd het symbool van de protesten in Egypte. Maar de drijvende kracht achter de symbolisering van Said wil geen bekendheid, laat staan roem. Op 6 juni 2010 werd de 28-jarige Said door agenten doodgeschopt voor een internetcafé. De reden was waarschijnlijk een filmpje, waarop Said laat zien hoe de politie drugsgeld onderling verdeelt. De moord maakte van Said echter nog geen symbool. Daarvoor was meer nodig.

‘El Shaheeed’ noemde een datum

Degene die van Khaled Said een icoon maakte is een persoon die schuilgaat achter het internetaccount ‘El Shaheeed’, Arabisch voor ‘de martelaar’. Hij (het kan ook een ‘zij’ zijn) beheert een website en zowel een Arabische als een Engelse Facebook-pagina. De pagina’s heten ‘We are all Khaled Said’, we zijn allemaal Khaled Said.

Het doel was aanvankelijk een internetprotest tegen politiegeweld, maar na de protesten in Tunesië en de val van president Ben Ali werd het initiatief concreter en fysieker. El Shaheeed noemde een datum, dinsdag 25 januari. Nooit eerder demonstreerden zoveel mensen op straat tegen het regime van president Mubarak.

Of El Shaheeed de protesten van 25 januari op zijn conto kan schrijven is de vraag. Zeker is wel dat hij 375.000 volgers heeft. Als El Shaheeed iets schrijft verschijnt het op de Facebook-pagina’s van 375.000 mensen, voornamelijk Egyptenaren.

Facebook als vliegwiel, meer niet

In een interview met Newsweek - via Gmail Chat - is El Shaheeed bescheiden over zijn rol. Hij geeft niet echt orders, maar investeert in de interactie met zijn fans op Facebook. Discussies, peilingen, berichten doorplaatsen. Ook kunnen bezoekers via zijn pagina’s protestflyers downloaden, zodat de mensen die geen internet hebben toch bereikt worden. “Het is mijn taak om mensen te motiveren, te informeren en hen aan te moedigen deelgenoot te worden van dit evenement. Niet slechts verslaggeving.” Hij hoopt op een vliegwieleffect: door mensen klaar te stomen voor het protest wordt het protest onstuitbaar. El Shaheeed heeft nooit persoonlijke details van zichzelf weggegeven. En dat wil hij zo houden, zelfs als het doel bereikt is en hij niets heeft te vrezen.

Het succes van El Shaheeed is deels te danken aan zijn taalgebruik. Hij vermijdt al te politieke en religieuze uitspraken. Dat drijft groepen alleen maar uiteen, vindt hij. Het Egyptische volk moet samen optrekken. “Hij praat niet tegen de mensen”, zegt een activist over hem. “Hij praat met de mensen.”

‘Deze revolutie is van iedereen’

Volgens het populaire blog The Daily Beast is El Shaheeed met zijn honderdduizenden volgers de grootste mensenrechtenbeweging in het land. En ook The Wall Street Journal ziet in hem de organisator van de protesten.

Maar El Shaheeed is de laatste die de eer op zal strijken. “Dit gaat niet over mij”, zei hij tegen Newsweek. “Dit gaat over de mensen van Egypte. Ik wil straks mijn echte leven terug. Ik wil geen roem. Het was nooit mijn intentie dit te starten.” Met ‘dit’ bedoelt hij de massale betogingen op straat.

De betogingen stoppen kan hij niet, wil hij niet. Toen de regering internet afsloot - en El Shaheeed zijn Facebook-pagina’s niet kon bijwerken - gingen de protesten namelijk gewoon door. Als El Shaheeed dit al in gang heeft gezet, dan heeft hij zichzelf inmiddels overbodig gemaakt.

Vandaag, tijdens het grootste protest tot nu toe, is El Shaheeed weer aan het communiceren met zijn volgers. Vanmiddag richtte hij zich even tot journalisten. “Ik krijg maar vragen over mijn ideologie. Maar ik heb er geen één!”, schreef hij. “Deze revolutie is van iedereen. En iedereen zou er aan deel moeten nemen.”

    • Steven de Jong