VS vrezen herhaling van rampjaar 1979

Het trauma van de Iraanse Revolutie bepaalt de voorzichtige houding van de VS inzake Egypte. „Kortzichtig”, zegt Iran-deskundige Gary Sick.

Het regime van president Mubarak staat op instorten en de VS kijken angstig toe. Zodra de straatprotesten eind vorige week waren uitgroeid tot massabetogingen, werd de toestand in Egypte in de VS opgewaardeerd tot een soort nationale crisis. Het 24-uurs-televisienieuws, dat zelden over de grens kijkt, had dit weekend geen ruimte voor andere onderwerpen.

„Het is ons Iraanse trauma”, zegt Gary Sick, Midden-Oostenspecialist aan Columbia University. Hij werkte als Iran-deskundige in het Witte Huis toen de VS eind jaren 70 moesten toezien hoe de sjah van Iran, Amerika’s bondgenoot, ten val kwam. De veertien maanden durende gijzeling van de Amerikaanse ambassade die volgde, was een nationale vernedering. De nucleaire ambities van Iran voeden het trauma na dertig jaar nog.

Op het eerste gezicht ligt de parallel met Mubarak voor de hand, beaamt Sick. Sjah Mohammed Reza Pahlavi was een foute vriend die de VS uit opportunisme te lang bleven beschermen. Hetzelfde gebeurt onder president Obama tot nu toe met Mubarak.

Sick herkent de reflexen. Pas na het vrijdaggebed in Egypte drong tot de Amerikaanse regering door hoe serieus de opstand was. „Je zit daar in die bunker. De situatie is onzeker, je weet niet wat er aan de hand is en je moet besluiten nemen. Dus je begaat de ene vergissing na de andere. In dat opzicht doet alles wat ik nu van de regering zie me denken aan 1978 en 1979’’, zegt Sick, die onder drie presidenten (Ford, Carter en Reagan) in de Nationale Veiligheidsraad zat.

„Ze denken: misschien weet Mubarak dit te overleven. En we weten niet wie hem zou vervangen. Dus houden ze aan hem vast.” Kortzichtig, vindt Sick. „Uiteindelijk valt dit regime en de Amerikaanse regering wordt dan – terecht – gezien als steunpilaar van onderdrukkers.” De invloed van de VS op de uitkomst is sowieso niet groot meer, denkt Sick. „Wij hebben onze kansen gehad.”

Hij is niet onder de indruk van Mohamed ElBaradei, de oud-diplomaat die na jaren afwezigheid een gooi naar Mubaraks opvolging doet. Volgens Sick is hij een echte bureaucraat die de taal en het charisma van de revolutionair mist. Amerikaanse functionarissen wantrouwen ElBaradei, omdat hij volgens hen op de hand van Iran was in zijn tijd als baas van het Internationaal Atoomenergie Agentschap (IAEA). „Maar vermoedelijk zou hij de beste uitkomst voor de VS zijn. Een democraat en een seculiere leider. Als je hem ondermijnt, is de kans reëel dat we uitkomen op een regering die veel erger voor de VS is.”

ElBaradeis voorlopige coalitie met de fundamentalistische Moslimbroederschap versterkte gisteren onder conservatieven in de VS de vrees dat Egypte de weg van Iran inslaat. Sick ziet het anders. „Dat is angst zaaien. Het is een argument om Mubarak te redden, omdat het alternatief zo slecht zou zijn. Ik zeg niet dat een rol van de Broederschap in de Egyptische regering ons leven makkelijker maakt. Maar critici moeten de feiten onder ogen zien: Mubarak is nu dertig jaar president en zijn regime is eigenlijk alleen goed gebleken in repressie.”

Hij vindt het onjuist de Moslimbroederschap gelijk te stellen aan de Iraanse mullahs, een opvatting die in de VS gemeengoed is. „Zoals ElBaradei volstrekt het charisma van Khomeiny mist, zo heeft de Broederschap niets met het Iraanse regime”, zegt hij. „De Broederschip is een pan-Arabische beweging. Sommige leden hebben ideeën over radicale overname door de islam, maar het grootste deel van de beweging sluit voortdurend compromissen met seculiere bestuurders. Zeker ook in Egypte. Het is geen beweging die een islamitische machtsovername preekt of fundamentalistische wetgeving wil opleggen.”

De VS moeten de Moslimbroederschap wel accepteren als deelnemer aan een nieuwe Egyptische regering, zegt Sick. Dat is „onvermijdelijk”, gezien de Amerikaanse democratische waarden. „Veel Egyptenaren steunen de Moslimbroederschap, dus laat die meeregeren en compromissen sluiten. Als de VS zich daartegen keren, verliezen ze nog meer geloofwaardigheid. Hoe langer ze wachten, hoe moeilijker het wordt.”

De vraag is of Obama politieke ruimte krijgt voor steun aan een regering met de Broederschap. „Volgend jaar zijn er verkiezingen in de VS. Als Israël een andere positie inneemt, en FoxNews zich in het debat mengt, krijgt Obama een zeer groot probleem. Maar daar is hij president voor. Hij moet zijn land overtuigen dat we hiermee moeten leren leven omdat het anders erger wordt. Sarah Palin en de christelijke zionisten zullen dit nooit accepteren. Maar zij vertegenwoordigen de 25 procent van de bevolking die toch nooit op Obama zal stemmen. Hij moet de andere 75 procent overtuigen.”