Rellen of revolutie?

Burgermilities en plunderaars beheersen het straatbeeld in de Egyptische hoofdstad.

En er staan tanks. Maar de soldaten houden geen orde.

Ashraf is een zwaar gebouwde man met een snorretje, hij is de koning van de 26 Juli-brug. Onvermoeibaar dirigeert hij, gekleed in zijn camouflagekleding, sinds zaterdag al het verkeer dat op deze brug het centrum van Kairo verlaat. Een groep van ongeveer dertig jonge mannen staat op de brug, die het welgestelde eiland Zamalek verbindt met het centrum. Ze zijn gewapend met stokken, knuppels en messen. „We controleren iedereen”, zegt Ashraf. „Als de politie het niet doet, moeten wij het doen.”

Kairo bevindt zich sinds vrijdag in staat van anarchie. Van de vele duizenden agenten en ordetroepen die die dag genadeloos op de demonstrerende bevolking inschoten, is niemand meer te vinden. Ze zitten thuis, de politie heeft de slag om de straat verloren. Hun politiekantoren en wachthuisjes zijn in brand gestoken. Agenten worden na vrijdag, toen tientallen Egyptenaren de dood vonden, nog meer gehaat dan daarvoor. „Als ze zich vertonen, worden ze gelyncht”, zegt Hossam Hashem, een fruitverkoper in de buurt van de 26 Juli-brug.

Twee dagen geleden werd op deze brug nog zwaar gevochten tussen ordetroepen van de Egyptische politie en demonstranten. Duizenden mannen en vrouwen bestormden het politiecordon op de brug. De politie schoot met traangas en toen dat niet hielp, met rubberen en echte kogels.

Toen de politie de aftocht blies, rolden tanks en pantservoertuigen de straten van Kairo op. Het leger bezette strategische plekken in de stad, stelden zich op rond ministeries en het Egyptische Museum op het Tahrir Plein. Helikopters cirkelen onafgebroken boven de stad. Welke opdracht de militairen hebben, is volkomen onduidelijk. Ze houden geen orde, ze zien niet toe op het zeventien uur durende straatverbod, ze doen eigenlijk niets. Demonstranten, die massaal het straatverbod negeren, babbelen ontspannen met de soldaten. Sommige tanks zijn beklad met anti-Mubarak-slogans.

Als iemand de baas is in de straten van Kairo, dan zijn het de tientallen met knuppels bewapende groepen, die door de wijk patrouilleren. Sommigen hebben geen stok, maar gebruiken als wapen twee flesjes bier, die ze ritmisch tegen elkaar slaan.

Ashraf en zijn mannen hebben op de brug een barricade gebouwd van hekken, stalen buizen en potten. Zehouden alle auto’s aan. „Er worden huizen in de buurt geplunderd”, zegt Ashraf. „De plunderaars weten dat iedereen demonstreert op het Tahrir Plein. En er is geen politie meer.” Een jonge man in het shirt van het nationale voetbalelftal slaat met zijn honkbalknuppel door de lucht, om de schouders los te maken.

Het vertrek van de politie leidde tot een intocht van arme Egyptenaren uit de verpauperde buitenwijken van Kairo. Pinautomaten zijn niet veilig. Winkelruiten worden ingegooid, winkelcentra leeggehaald en huizen bestormd. Aan de Nijl sticht een groep plunderaars brand in een luxueus restaurant. Ze steken toiletrollen in brand en gooien die naar binnen. Omstanders proberen te blussen, maar tientallen plunderaars rennen naar binnen. Ze pakken een stoel, een ladekast of een krat flessen. Auto’s rijden voor en binnen een kwartier is het restaurant leeg.

Ook het prestigieuze Egyptische Museum, een gigantische schatkamer van mummies en oudheidkundige voorwerpen, is niet veilig. Burgers en militairen vormden lange tijd een cordon om het museum te beschermen, maar enkele mensen slaagden erin binnen te komen via het dak. Ze namen een nog onbekend aantal historische schatten mee.

Burgerwachten zoeken nu in de straten naar plunderaars. De mannen van Ashraf, meestal werkloze jongeren uit de buurt, houden enkele verdachten aan. De commandant confisqueert af en toe een auto, waarin hij een verdachte afvoert naar een legerpost. De Egyptische staattelevisie, nog altijd op de hand van president Mubarak, liet gisteren beelden zien van tientallen arrestanten.

Opmerkelijk is de samenwerking tussen leger en burgers. Veel Egyptenaren vreesden dat het leger, de laatste troefkaart van het regime-Mubarak, met scherp op de demonstranten zou gaan schieten.

De legertop lijkt wel op de hand van president Mubarak. Om de demonstranten op het Tahrir plein te intimideren, liet de luchtmacht gistermiddag twee straaljagers laag boven de demonstranten rondjes vliegen. Ook vlogen helikopters erg laag over het plein. De demonstranten schrok dat niet af.

„Iedereen vindt dat de politie heeft afgedaan en dat het leger orde op zaken moet stellen”, zegt Nadaa al Kader, een middelbare vrouw in Zamalek. „Ik zag gisteren plunderingen en probeerde de politie te bellen. Tevergeefs, natuurlijk. Nu we ze nodig hebben, zijn ze opeens nergens. Nu moet het leger het maar doen.”

Volgens verschillende analisten proberen de burgers het leger aan hun zijde te krijgen. Het omgekeerde kan evengoed waar zijn: het leger lijkt bezig de harten van de bevolking te winnen. Dit kan erop wijzen dat het leger een hoofdrol gaat spelen na een eventueel aftreden van Mubarak, en zich geliefd wil maken bij de bevolking. Zo kan een door het leger geparachuteerde leider vrijwel automatisch op steun van de bevolking rekenen. De demonstranten zelf hebben geen oppositieleider, en niemand dient zich aan die die rol kan spelen.

Nadaa al Kader, een financieel analist, maakt zich zorgen. ,,We willen het regime weg hebben, omdat ze ons economisch hebben geruïneerd. Nu Mubarak niet weggaat, verslechtert de situatie alleen maar. Kijk, alle winkels om ons heen zijn gesloten, je kunt geen geld meer opnemen. De aandelenbeurs is gesloten en er zijn geen toeristen meer. Er lopen gekken rond op straat, dit kan niet langer voortduren. Het leger is het enige instituut dat nog enigszins gerespecteerd wordt.”

Lees meer over Egypte op Opinie: ‘Wat gebeurt er na de euforie?’Pagina 18 en 19