Het recht op een douche, elke dag weer

Het kabinet wil voor alle patiënten in een zorgtehuis basisrechten opstellen.

Maar zo’n nieuwe wet lost de problemen niet op, zegt hoogleraar Johan Legemaate.

Zorginstellingen moeten hun cliënten goed wassen, tijdig verschonen en gezond voeden. Staatssecretaris Veldhuijzen van Zanten (Volksgezondheid, VVD) wil die basisrechten wettelijk vastleggen. De hoofdlijnen voor zo’n ‘Beginselenwet zorginstellingen’ presenteerde ze onlangs. Tot ongenoegen van Johan Legemaate, hoogleraar gezondheidsrecht aan de Universiteit van Amsterdam.

Wat vindt u van het voorstel?

„Ik ben niet onder de indruk. De bedoeling is de kwaliteit van het leven van ouderen, gehandicapten en psychiatrische patiënten in instellingen te verbeteren. Maar wetgeving is niet de beste manier om dat te bereiken.”

Waarom niet?

„Het kabinet kiest ervoor om individuen een afdwingbaar recht te geven op bijvoorbeeld goede hygiëne of goede voeding. Maar het gaat om kwetsbare mensen die langdurig afhankelijk zijn van zorg. Die gaan geen rechten afdwingen via een klachtencommissie of de rechter. Zij dienen nóóit klachten in. Het lijkt mooi op papier, maar je vraagt erg veel van hen: ze moeten hun recht zelf halen. Dat sluit niet aan bij de doelgroep.”

Hoe is de zorg dan wel te verbeteren?

„Door de zorgplannen van instellingen als uitgangspunt te nemen. Die zijn nu al verplicht. Daarin staat wat bewoners van instellingen graag willen. Baseer daar je beleid op. Maak afspraken met belangenorganisaties, zorgaanbieders, patiëntenverenigingen. Laat het niet aan individuen over. Problemen met de dagelijkse verzorging van mensen verminderen niet omdat het in een wet staat.”

Waarom heeft staatssecretaris Veldhuijzen van Zanten dan wel voor een wet gekozen?

„Geen idee. Het was een verrassing in het regeerakkoord. Aandacht voor ouderenzorg is een thema van de PVV. Het klinkt natuurlijk heel mooi, een beginselenwet, maar die neemt de diepere oorzaken van de problemen niet weg. De werking van zo’n wet wordt sterk overschat.”

Waarom is de basale zorg niet altijd toereikend? Wat moet veranderen?

„Elk verpleeghuis, elke werknemer wil goede zorg bieden. Als er in de praktijk problemen zijn, komt dat door onmacht. Het heeft te maken met de organisatie van de sector, met personeelstekorten, met te weinig geld. De wet heeft een hoog symbolisch gehalte. Hij moet uitgevoerd worden zonder extra geld.”

Vindt u dat de zorg moet verbeteren?

„Ja, mensen krijgen niet op alle punten voldoende zorg. De afgelopen twintig jaar zijn we voortdurend bezig geweest personeel zo efficiënt mogelijk in te zetten en budgetten te beperken. Met deze wet gaat de regering ervan uit dat slechte zorg niets te maken heeft met geld, personeel en gebouwen. Maar de oorzaak ervan is niet het ontbreken van wetgeving.”

Moet de inspectie krachtiger optreden als de zorg tekortschiet?

„De inspectie zou volgens deze wet moeten doen wat ze al jaren niet meer doet: individuele klachten behandelen. Het is, gelet op de veelheid aan taken van de inspectie, een theoretisch verhaal. De inspectie kan beter op structurele problemen letten.

„Het is trouwens schimmig wie hoofdverantwoordelijk is voor naleving van de wet. Als iemand zou zeggen: we zitten met smart te wachten op deze wet – oké. Maar dat heb ik van niemand gehoord.”

Een wet uit de politieke koker?

„Ja. Voordat het idee in het regeerakkoord belandde, was er in het veld of in de literatuur niemand die zei dat deze wet er moet komen.”

Waarom gelden de nieuwe rechten alleen in de langdurige zorg?

„Dat is opmerkelijk. De regering zegt: we gaan mensen in een bepaalde sector extra rechten geven. Maar die willen ziekenhuispatiënten ook wel. Je mag groepen anders behandelen als ze echt anders zijn, maar is dat hier aan de orde? Ik vind dat niet zo voor de hand liggend.”

Slecht werk, dit eerste wetsvoorstel van Veldhuijzen van Zanten?

„Ik vind het geen knap staaltje. De staatssecretaris voert gewoon uit wat de regeringspartijen hebben afgesproken. Met haar achtergrond als verpleeghuisarts zou zij moeten weten dat het weinig toevoegt. De wet heeft meer een politieke dan een reële achtergrond.

„Dit kabinet wil een streep zetten door overbodige regels. Dan moet het ook een kritische analyse maken van de noodzaak van deze wet.”

Rectificaties / gerectificeerd

Correcties & aanvullingen

In het artikel over basisrechten in een zorgtehuis (gisteren, pagina 8) staat dat staatssecretaris Veldhuijzen van Zanten van de VVD is. Zij is van het CDA.