Europa erkent matigende rol Egyptische leider

Catherine Ashton moet eigenlijk de stem van de EU in het buitenland zijn, maar de Duitse, Franse en Britse leiders reageerden samen op de onrust in Egypte.

Voor EU-buitenlandcoördinator Catherine Ashton was het pijnlijk. Zíj zou de stem van de EU in het buitenland moeten zijn, maar het waren de Grote Drie in Europa – Duitsland, Frankrijk en Groot-Brittannië – die het afgelopen weekend in een gezamenlijke verklaring reageerden op de hevige protesten in Egypte.

Angela Merkel, Nicolas Sarkozy en David Cameron riepen de Egyptische president Mubarak op om af te zien van geweld en „vrije en eerlijke verkiezingen” te houden. Ze erkenden de „matigende rol” die Mubarak lang in het Midden-Oosten speelde, maar drongen ook aan op „volledig respect voor mensenrechten en democratische vrijheden.”

Ashton gaf vrijdag een minder uitgesproken verklaring uit, waarin ze „alle partijen” opriep geweld te vermijden en waarin ze haar steun uitsprak voor democratische hervormingen. Toch kwamen Merkel, Sarkozy en Cameron zaterdag met hun eigen reactie.

Onder leiding van Ashton vergaderen de 27 EU-ministers van Buitenlandse Zaken vanmiddag in Brussel. De reactie van de ministers zal volgens diplomaten de lijn van Duitsland, Frankrijk en Groot-Brittannië volgen: de EU zal erkennen dat Mubarak een „matigende” rol had in het Midden-Oosten, de EU zal hem vragen om nu ook gematigd te reageren op de gebeurtenissen in zijn land.

Dat Ashton in het weekeinde door drie grote EU-landen werd ingehaald, toont volgens Brusselse diplomaten hoe zwak haar positie, ruim een jaar na haar benoeming, nog is. „Kennelijk vertrouwen ze haar een reactie op zulke grote historische gebeurtenissen niet toe.”

EU-buitenlandcoördinator Ashton is eraan gewend dat zij in Brussel vrijwel nooit de enige is die reageert op belangrijk buitenlands nieuws: ook de vaste voorzitter van de EU Herman Van Rompuy en de voorzitter van het Europees Parlement Jerzy Buzek doen dat meestal – en nu ook over Egypte. Van Rompuy riep Mubarak op alle politieke gevangenen vrij te laten en zich te houden aan zijn belofte om hervormingen door te voeren. Buzek drong onder meer aan op vrije toegang tot het internet.

In de EU wordt, zeggen diplomaten, „met argusogen” gekeken naar Egypte: er is angst voor het machtsvacuüm dat aan het ontstaan is en er zal niet zomaar voor één van beide kanten worden gekozen. De verklaring van vandaag zal extreem voorzichtig worden geformuleerd: ook de EU zal zeggen dat het nu „aan de Egyptenaren zelf is”.

De EU heeft nauwe politieke en economische banden met Egypte: er zijn handelsakkoorden en er is een zogenoemd associatieverdrag. De afgelopen drie jaar gaf de Europese Commissie 558 miljoen euro aan Egypte om het land te helpen bij democratische hervormingen en om het economisch sterker te maken. De vorige eurocommissaris voor Nabuurschapsbeleid, Benita Ferrero-Waldner, noemde Egypte „een van de meest hechte partners” van de EU.