Documentaire op iPad gaat verder waar tv ophoudt

De computer neemt de macht over op de beursvloer, blijkt uit een documentaire vanavond bij de VPRO. De iPad-versie is beter, zegt de regisseur.

Vanavond wordt op televisie Money & Speed; Inside the Black Box uitgezonden, een documentaire over de toegenomen macht van computers op de beursvloer. Maar regisseur Marije Meerman heeft liever niet dat mensen gaan kijken. Nou ja, nuanceert ze: „Ik zou veel blijer zijn als mensen een iPad pakken en de app van de documentaire gebruiken.” Want de ‘TouchDoc’-app, de eerste documentaire die speciaal voor iPad werd ontwikkeld, kan dingen die op tv onmogelijk zijn: zo kun je alle datavisualisaties rustig bekijken en doorsturen naar vrienden via Facebook of Twitter.

De documentaire van Meerman is een inzichtelijke reconstructie van de flash crash die op 6 mei 2010 Wall Street (heel kort) op zijn grondvesten deed trillen. Aandelen van gerenommeerde bedrijven werden ineens voor absurd lage prijzen verkocht. De Dow-Jonesindex zakte duizend punten en geen mens begreep wat er aan de hand was. En zo snel als het begon stopte het ook weer: binnen enkele minuten herstelde de index zich. De daders van deze vlaag van aandelenhysterie: computerprogramma’s die op basis van ingewikkelde algoritmes in een split second autonoom besluiten om aandelen te kopen of verkopen.

Een bliksemcrash als deze schreeuwt om verhelderende grafieken. In de documentaire zijn die gemaakt door Joris Maltha en Daniel Gross van het Arnhemse designbureau Catalogtree. Zij werkten in het voorjaar van 2010 samen met Meerman aan wat een documentaire over de automatisering van de markt zou moeten worden. Meerman: „Bij mijn vorige documentaire Quants: de alchemisten van Wall Street was mijn slotvraag aan mensen die ik interviewde: waar ben je nu het meest bang voor? Ik dacht: die zeggen iets over een of ander financieel product, maar de grootste angst bij iedereen bleek een computercrash of een rotten algorithm, een programma dat de beurs op stelten zou zetten.”

Op 6 mei 2010 hadden Meerman en de jongens van Catalogtree de kapstok waar ze hun verhaal aan konden ophangen. Een greep uit de inzichten die de documentaire biedt: de Amerikaanse beurswaakhond SEC is nog naïever dan je al zou verwachten, ze lachen een computerfout weg terwijl daardoor bepaalde handelaren een achterstand van 36 seconden hadden op de rest (een belachelijk lange tijd in termen van beurshandel, waar elke milliseconde telt). Juist daarom, blijkt verder, liggen de datacentra van investment banks niet te ver weg van Wall Street: ze willen niet benadeeld worden door de beperkte snelheid van het licht – immers slechts 300.000 kilometer per seconde.

De mooiste datavisualisatie in de app (en ook op tv) gaat precies daarom: het is een ‘datadonut’ die op de kaart rond Wall Street wordt gelegd: binnen die donut willen de datacentra van zakenbanken zich vestigen. Meerman: „De buitenste ring ontstaat door de angst dat het licht niet snel genoeg reist. De vorm wordt een donut omdat datacentra ook niet te dicht bij Wall Street willen zitten, uit angst voor een nucleaire aanval.”

Wie de iPad-versie kijkt, krijgt regelmatig suggesties aangereikt om ‘extra lagen’ van informatie aan te boren. Het zijn niet allemaal geanimeerde grafieken, maar soms ook een biografie van een geïnterviewde of andere relevante aanvullende informatie. Meerman: „Ik ben de film gaan kijken en heb zelf besloten: op deze punten wil je wel wat achtergrondinformatie.” Gaat ze nu al haar nieuwe documentaires van extra lagen voorzien? „Nee, maar ik verwacht dat door reisprogramma’s of programma’s rond de verkiezingen dit soort apps wel binnen een paar jaar de standaard zijn.”

VPRO Tegenlicht, Money & Speed. Vanavond 20u55, Ned. 2. De app is beschikbaar in de App Store.