De uitkomst in Egypte is nog totaal onduidelijk

DE TOESTAND

Het Egypte van de piramides, de sfinx en de foto’s met kameel is de afgelopen dagen snel veranderd in een razende anarchie waarin oppositie-activisten en gewone burgers massaal het onmiddellijke vertrek van president Hosni Mubarak eisen en plunderaars hun slag slaan.

De politie, die begin vorige week nog probeerde de betogers van straat te slaan, is nauwelijks meer te zien. In haar plaats is het leger gekomen, maar de militairen op straat maken geen aanstalten de bevolking van straat te schieten. In tegendeel, op diverse plaatsen wordt een verbroedering tussen betogers en militairen gemeld. Maar de legertop is juist zichtbaarder geworden in het bewind, in de persoon van Omar Suleiman – eerst chef van de militaire inlichtingendienst en later van de nationale inlichtingendienstm – als vicepresident en met ex-luchtmachtcommandant Ahmed Shafiq als premier.

Net als de politie hebben ook de gevangenisbewakers de moed verloren en dat er betekent dat er op grote schaal gevangenen zijn ontsnapt: oppositiefiguren, maar ook duizenden gewone misdadigers. Zij zijn samen met inwoners van arme wijken massaal aan het plunderen en inbreken geslagen.

DE ACHTERGROND

Net als de meeste andere Arabische landen heeft Egypte een bejaard regime (Mubarak is 82, zijn regime 30 jaar oud), een kwakkelende economie, hoge werkloosheid, stijgende voedselprijzen, een zeer jonge bevolking en een repressief systeem, met als rechtvaardiging het vermeende fundamentalistische gevaar. Demonstraties en andere protesten van oppositie-activisten – zoals de broodrellen in 1977 en betogingen tegen de gestegen voedselprijzen in 2008 – werden altijd gesmoord in een zee van oproerpolitie. De VS en andere westerse bondgenoten beleden met de mond hun wens tot democratisering, maar deden niets uit angst voor een fundamentalistische machtsovername. De vlucht van de Tunesische leider Ben Ali heeft de opposanten echter onvermoed elan gegeven.

Wat nu?

Gisteren was er nog geen teken dat president Mubarak van plan was op te stappen. Maar er zal een eind moeten komen aan wat er gisteren uitzag als een impasse tussen betogers en regime. Er zijn verschillende opties.

Mubarak kan aankondigen dat hij geen kandidaat zal zijn in de presidentsverkiezingen van september.

En het is mogelijk dat de militaire top, waarop zijn regime steunt, zich net als de betogers door Tunesië laat inspireren en Mubarak hem naar Saoedi-Arabië stuurt waar hij Ben Ali gezelschap kan houden. Er zou dan een militaire interim-leider kunnen komen. Het is niet waarschijnlijk dat de betogersmassa’s zich bij de eerste optie neerleggen; misschien zouden ze morrend de tweede accepteren.

Maar het kan ook dat het leger, inclusief Mubarak, uiteindelijk besluit de opstand met geweld neer te slaan of dat het volk in een echte revolutie de macht grijpt. Probleem is dat de oppositie geen echte leiders heeft – noch de in het Westen toegejuichte Mohamed ElBaradei noch de gevreesde Moslimbroederschap heeft nu doorslaggevende aanhang.

VOORUITZICHT

Volstrekt onduidelijk.