De metamorfose van een wildebras

Hikaru Nakamura ontwikkelde zich van de ster van het snelschaken tot een stabiele top-10 speler.

„Wanneer ik terugkom in de Verenigde Staten zullen de mensen op straat me niet herkennen. Maar ik droom van de dag dat ik een toernooi win en dat schaken in alle kranten voorpaginanieuws zal zijn.” Met zijn eclatante overwinning in het Tata Steel-toernooi schreef Hikaru Nakamura geschiedenis, maar de missie van de 23-jarige Amerikaan is nog lang niet volbracht: „Ik wil een rolmodel zijn voor de jeugd. Dat kinderen zich door mij laten inspireren en zien wat een geweldig spel schaken is.”

Nakamura sloeg zijn slag in het slotweekend met twee goed getimede remisevoorstellen. Tegen Vladimir Kramnik ging hij alle risico uit de weg en stortte zoveel beton op het bord dat de Rus na 21 zetten blij was dat de partij voorbij was. In de slotronde stelde hij zich tegen Wang Hao flexibeler op, maar toen het moment kwam dat remise voor Nakamura genoeg was voor de ongedeelde eerste plaats, had de Chinees weinig keus.

Terwijl de Amerikaan zijn laatste partijen onder controle had, haalden zijn naaste belagers met minder zeker spel ook niet meer dan twee remises binnen. En meer zat er ook niet in. Levon Aronian moest diep in zijn trukendoos grabbelen om een verloren stand tegen Erwin l’Ami te redden. Vishy Anand raakte met wit het spoor bijster tegen Anish Giri en mocht van geluk spreken dat de jonge Rijswijker vlak voor het einde een voortzetting miste die hem waarschijnlijk een sensationele overwinning had gebracht.

Anand legde zich zonder smoesjes bij zijn tweede plaats neer. „Op zich heb ik goed gespeeld. Afgezien van de partij tegen Giri ben ik nergens in gevaar geweest. Maar het was niet genoeg.” Over Nakamura wilde de wereldkampioen alleen vol lof spreken: „Hikaru was beter. Zijn overwinning is volledig verdiend. Hij was vindingrijker en minder voorspelbaar dan ik.”

Nakamura, zoon van een Japanse vader en een Amerikaanse moeder, heeft al een lange loopbaan gevuld met vele records achter de rug. Op zijn tiende werd hij de jongste Amerikaanse meester uit de geschiedenis. Precies vijf jaar later brak hij het record van Bobby Fischer en werd hij ook de jongste Amerikaanse grootmeester ooit. Als junior trok hij vaak de aandacht met explosief en onsportief gedrag. Hij wordt er niet graag aan herinnerd. „Die verhalen blijven opduiken, ook al is het lang geleden. Van de andere kant zou ik niet geworden zijn wat ik nu ben als ik toen niet zo bezeten en fanatiek was geweest.” Om er twitterend aan toe te voegen: „Maar het is waar. Het is maar goed dat Twitter toen nog niet bestond.”

Jarenlang was Nakamura een cultfiguur op de Internet Chess Club, waar hij met name onverslaanbaar was in partijtjes met één minuut bedenktijd voor alle zetten. Hij besloot het online snelschaken op een laag pitje te zetten, omdat hij al zijn energie in klassiek schaken wil stoppen. Ook zijn openingen zijn traditioneler geworden. Het gevolg is een metamorfose van een getalenteerde wildebras tot een ‘stabiele top-10 speler’, zoals Anand hem omschreef.

Waar zijn grenzen liggen weet Nakamura niet. „Misschien word ik niet meer beter, misschien word ik wel wereldkampioen, geen idee. Na mijn overwinning hier vind ik dat laatste in ieder geval geen onrealistische gedachte.” Sinds Fischer is er geen Amerikaan meer geweest die een kans maakte op de wereldtitel. Daar wil hij graag verandering in brengen. „Omdat ik deze gave heb en zo goed kan schaken ben ik het verplicht aan het Amerikaanse schaakpubliek om er alles aan te doen om dat te bereiken.”

Naast de winnaar kon ook Anish Giri rekenen op de lof van Anand: „Het zou me niet verbaasd hebben als hij in zijn eerste grote toernooi zenuwachtig was geweest, maar het verbaast me evenmin dat hij zo goed speelde. Hij is geen groentje meer.” Giri imponeerde met een overwinning op Magnus Carlsen, de onbevreesde aanpak waarmee hij Anand in het nauw bracht, en de zelfverzekerdheid waarmee hij zich herstelde na twee nederlagen in het midden van het toernooi. Zijn zevende plaats in dit gezelschap van professionals uit de wereldtop was een voorbeeldig debuut voor de 16-jarige. Zelf had hij niet raar opgekeken als het nog beter was gegaan. „Ik ben tevreden, maar een of twee of drie plaatsen hoger was nog mooier geweest.” Dat kan hij bij een volgende gelegenheid proberen. Om te beginnen gaat hij morgen weer terug naar school. Hij mag vandaag thuis uitrusten.