www = wereldwijde beeldtaal van woede

Dat ontevreden Jordaanse burgers in Amman met stokbroden zwaaiden uit protest tegen hun regering, was nog wel verklaarbaar. Maar dat bijna 7.000 kilometer verderop demonstranten van de Rode Hemden in Bangkok deze week betoogden met stokbroden tegen president Abhisit, lag niet voor de hand.

Het waren de boze, en hongerige, burgers van de voormalige Franse kolonie Tunesië die eerder deze maand hun baguettes trokken om president Ben Ali te verdrijven. Dat voorbeeld bleek een internationale inspiratiebron. Volkswoede heeft zich onttrokken aan de dimensies van tijd en plaats.

Menigten in Algerije, Jordanië, Libanon, Jemen, Egypte, maar dus ook in Thailand of Albanië hadden het Tunesische voorbeeld voor ogen. Ook letterlijk, want behalve hun woede hebben de massa’s met elkaar gemeen dat zij zichzelf en hun acties met duizenden mobiele telefoons filmen. En meteen publiceren via platforms van sociale netwerken op internet. Demonstreren is gelijktijdig rapporteren.

Dat gaat in beelden. Krachtige beelden. Toen demonstranten in Kaïro deze week het metershoge portret verscheurden van president Hosni Mubarak stond de menigte aan de voet van het tafereel toe te kijken in de blauwige gloed van de beeldschermpjes van hun telefoons.

Die filmen ook de leuzen die de menigten hanteren en die geïnternationaliseerd en geüniformeerd zijn. Egyptenaren, doorgaans niet Franstalig, liepen rond met bordjes ‘Mubarak Dégage’ (wegwezen) naar Tunesisch voorbeeld. Gisteren torste een taalvaardige Egyptenaar een bord met het opschrift: Get out, Dégage, Hau ab en nog twee of drie andere, niet-europese talen. De mensen in de massa richten hun boodschappen niet alleen tot hun lokale machthebber. Maar ook tot hun medestanders in eigen land. En vooral tot een groot internationaal publiek. En zij weten dat. Aan de wetenschap dat zij optreden op een wereldwijd toneel ontlenen demonstranten hun trots. En de moed om door te gaan ondanks het antwoord van de autoriteiten. Die reageren met repressie. En vooral ook: het blokkeren van internet. Autoriteiten weten inmiddels dat geweld minder goed werkt als cyber space meepraat.

De mensen in de menigte ontlenen heroïek aan het staatsgeweld waaraan zij blootstaan. Ze blijken zich ook bewust van het historische aspect van hun theatrale optreden. Dat een onweerstaanbare aantrekkingskracht uitoefent op anderen.

Zo sprong een demonstrant in Kaïro donderdag voor de spuitwagen van de politie en en bracht deze tot staan. Voor even. Daarmee ‘citeerde’ hij een van de gecanoniseerde beelden van die andere historische volksopstand, die bij het Plein van de Hemelse Vrede in Peking in 1989.

De beelden die de menigte uitzendt, met hun tragische heroïek, bereiken ook andere machthebbers, bedrijven, banken en investeerders. En ook op dat niveau kunnen zij autoritaire machthebbers schade opleveren. Dat bleek gisteravond toen de elite van wereldleiders, captains of industry en intelligentsia op het World Economic Forum in Davos reageerde op de golf van beelden die daar de smart phones in binnenzakken en handtasjes overspoelden. Men riep Mubarak op geweld te vermijden en de burgerlijke vrijheden te garanderen. UNESCO-topvrouw Irina Bokova zei vooral de blokkade van het internet te betreuren.

Frank Vermeulen