Uit respect geen fonteinen van 'crazy blood'

Azië is van oudsher sterk vertegenwoordigd op het Film Festival Rotterdam. Dit jaar verrast een oude gast, Takashi Miike, met een serene samoeraifilm: ‘13 Assassins’.

Coen van Zwol

Begin deze eeuw was hij tweemaal te gast in Rotterdam, zijn laatste film 13 Assassins dong afgelopen herfst mee naar de Gouden Leeuw in Venetië. Een verrassend serene, klassiek ogende samoeraifilm van Takashi Miike (50), een regisseur die men doorgaans aantreft in de afdeling ‘cult’ of ‘Asian extreme’.

Azïe is van oudsher sterk vertegenwoordigd op het Film Festival Rotterdam en de 40ste editie is geen uitzondering. Naast een karrevracht Aziatische arthouse- en cultfilms is er een bijprogramma over wuxia, voorheen kungfu.

Miike is present met twee films. Superheldenparodie Zebraman II past in zijn onevenwichtige, lichte oeuvre, 13 Assassins is een fremdkörper. Een ernstige film over een elitegroep samoerai die onder de waardige Shinzaemon op zelfmoordmissie gaan om de kwaadaardige heer Naritsugu te doden. Het is medio 19de eeuw, de nadagen van het shogunaat: Japan staat op het punt zich voor de wereld te openen. Maar vrede en onderdanigheid zijn diep ingesleten, de zwaarden roestig. Zoals dat hoort in samoeraifilms is er wrijving tussen plicht en geweten, maar de strijders vertonen ook moderne trekjes: sensatiezucht, rebels individualisme.

Een Japan dat vergeten is hoe te vechten: wat heeft Miike in gedachten? „Onder het shogunaat had Japan eeuwenlang vrede: vrede door algemene repressie. Nu denken we dat we vrede met vrijheid hebben, maar is dat zo? Ik betwijfel het”, zegt Miike in Venetië. „Iedereen moet zelf zijn vrijheid afdwingen.”

Miike draagt een shirt en ring van bevriende glamourkunstenaar Takashi Murakami: lachende bloemen vormen schedels en atoomexplosies. 13 Assassins ziet hij als een experiment. „De samoeraifilm is een genre dat vlak na WO II ontstond. Japan had verloren en zocht een nieuwe levensstijl. Regisseurs als Akira Kurosawa keken wat Japans was en verzoenden dat in samoeraifilms met westernmotieven. Elke film reflecteert zijn tijd en zijn generatie. De uitdaging voor ons was: kan je in 2010 nog steeds een samoeraifilm maken die relevant is?”

Miike is van de generatie videofilmers die opkwam terwijl het oude Japanse studiosysteem door zijn hoeven zakte. Een samoeraifilm maken zonder grote studio bleek niet eenvoudig. „De samoeraifilm was een product van het studiosysteem. Japan was op weg een economische grootmacht te worden, de nationale missie waarvoor iedereen zich moest wegcijferen. Film was het enige entertainment – op alcohol na – dat je de kans bood even aan de tredmolen te ontsnappen. Toen Japan economisch sterk werd en televisie opkwam, bleken studio’s dinosauriërs die moesten sterven. Nu moet je steeds nieuwe geldschieters vinden.

„Maar hoe maak je een studiofilm zonder studio? We hadden zoveel praktisch problemen. Zo zijn er simpelweg geen filmpaarden meer in Japan. Waar vind je die? Jonge acteur weten niet meer hoe ze moeten paardrijden, hoe train je ze? En waar vind je nog acteurs die een zwaard kunnen hanteren zonder zichzelf te verwonden? De hele infrastructuur voor samoeraifilms is weg, daarom kostte deze film me meer tijd dan normaal.”

Niet dat Miike van plan is zijn moordende tempo van twee tot vier films per jaar te verlagen. „Voor mij is film maken topsport. Je rent je race en je bereikt de finish, dat moment geeft zo’n diepe bevrediging. Misschien is het verslavend en maak ik er daarom zoveel.”

13 Assassins is een remake van een film uit 1963, en een hommage aan Akira Kurosawa. „Maak je een samoeraifilm, dan sta je onder zijn invloed, of je je daarvan bewust bent of niet. Uit respect voor die traditie heb ik me ingehouden. Geen fonteinen van crazy blood , we hebben het rood achteraf nog wat matter gemaakt.”

Toch is er een kloof tussen de serene eerste helft en het heroïsche bloedballet aan het slot, wanneer de ‘dertien moordenaars’ een grote legermacht in de val lokken. In elke samoeraifilm wordt met het zwaard de eindafrekening geserveerd, Miike doet dat nogal langdurig en massaal. Maar harde stijlbreuken of bizarre wendingen horen bij zijn films, net als macabere humor en bewuste kunstmatigheid. In Nederland is Miike vooral bekend om Audition uit 1999, waar een zoete romance plots omslaat in een folterpartij waarbij ledematen met pianosnaren worden geamputeerd.

„13 Assassins is een uitzondering, normaliter heb ik geen respect voor genreregels”, zegt Miike. „Genre is een trechter. Hou je aan de regels en voor je het weet ben je een genrespecialist die de rest van zijn leven dezelfde film moet maken. Genre is ouderwets. Tegenwoordig eet een Japanner gisteren sushi, vandaag Chinees en morgen een hamburger. Maar sommige Japanse filmmakers en critici eisen desondanks dat je elke dag sushi eet. Bah.”