Ouders niet langs de lijn maar in vak-O

Gestaakte wedstrijden, vechtpartijen, geen scheidsrechters; het Engelse voetbal was niet leuk meer. De aanpak van het wangedrag, juist ook in het amateurvoetbal, lijkt te werken – en is goed in Nederland te gebruiken. Engelse tips voor Nederlandse clubs.

Het gedrag van stervoetballer Javier Mascherano gaf de doorslag. Als middenvelder van Liverpool had de Argentijn ooit een hele wedstrijd elke beslissing van de scheidsrechter aangevochten. Tot hij voor de laatste keer werd gewaarschuwd. Toch protesteerde Mascherano opnieuw en tot zijn stomme verbazing werd hij van het veld gestuurd. De Argentijn begreep er niets van. Hij had toch niets misdaan? Mascherano besloot vervolgens de scheidsrechter eens goed uit te schelden.

Voor de Engelse voetbalbond FA was dit incident, nu bijna drie jaar geleden, dé aanleiding om wangedrag op de voetbalvelden aan te pakken. In het betaalde voetbal en bij de amateurs. „Er moest echt wat gebeuren”, vertelt Dermot Collins van de FA.

Het ging volgens hem niet goed met het Engelse voetbal. „Het werd gewoon steeds minder leuk. We raakten scheidsrechters kwijt, kinderen verloren hun plezier op het veld, we kregen meer en meer berichten over gestaakte wedstrijden en vechtpartijen op het veld.”

De afgelopen twee seizoenen heeft Collins geprobeerd de agressie op de Engelse velden te beteugelen. Hij noemt zijn ‘respectprogramma’ succesvol: in twee jaar tijd meldden ruim vijfduizend nieuwe vrijwilligers zich bij de bond als scheidsrechter. Anderen gaven aan dankzij het programma weer plezier te hebben in het fluiten. En ook het geweld nam af, hoewel vorig jaar nog steeds 470 scheidsrechters op het veld werden aangevallen.

In Nederland steeg vorig jaar het aantal molestaties van scheidsrechters in het amateurvoetbal opnieuw, tot 241. Elke speelronde zijn gemiddeld zo’n tien scheidsrechters de klos. Toch is dat ongeveer de helft van het aantal in Engeland, terwijl de FA (1,5 miljoen voetballers) slechts 25 procent meer leden heeft dan de Nederlandse KNVB (1,2 miljoen). Er wordt wel betwijfeld of alle incidenten bij de KNVB worden gemeld.

Collins was deze week in Nederland om bestuurders van elf sportbonden te vertellen over zijn aanpak. Onder meer de voetbal-, de hockey- en de zwembond lanceerden afgelopen najaar het programma ‘Samen voor sportiviteit en respect’, om de verruwing van hun sport tegen te gaan.

In Engeland doen nu 850 van de in totaal 1.150 voetbalcompetities, meestal regionaal georganiseerd, mee aan het programma van Collins. Op basis van zijn ervaringen heeft hij vier aanbevelingen voor de Nederlandse sportbonden.

1 Houd ouders op afstand

Toeschouwers van jeugdwedstrijden moeten in steeds meer Engelse voetbalcompetities achter een lint staan, in een speciaal afgezet vak. Op minstens twee meter van de zijlijn. „Dat heeft een groot verschil gemaakt. De fysieke afstand zorgt ook voor een psychologische afstand, waardoor de ouders zich inhouden. We krijgen er heel veel positief commentaar op”, zegt Dermot Collins. Bovendien staat de coach aan de andere kant van het veld. De kinderen hoeven dan niet te luisteren naar 25 verschillende ouders die allemaal wat anders roepen. Daarnaast hebben clubs vrijwilligers aangesteld die de sfeer moeten bewaken. Zij staan in felgekleurde jassen langs de lijn en stappen op iets te luidruchtige toeschouwers af.

„Scheidsrechters doen hun eerste ervaringen met fluiten op in het jeugdvoetbal. Als zij worden bekritiseerd door ouders, of zelfs uitgescholden, lopen ze het veld af en komen nooit meer terug. Terwijl we juist meer scheidsrechters nodig hebben.”

2 Beloon sportiviteit

Een aantal competities in Engeland heeft een fairplayklassement ingevoerd. Na afloop van een wedstrijd beoordelen de twee teams elkaar. De scheidsrechter levert ook een cijfer in. Clubs die slecht scoren, krijgen een bezoekje van de bond. Sportieve teams worden beloond. „Met sportkleding of materiaal bijvoorbeeld, of zelfs vrijstelling van de bondscontributie.” Ook introduceerde de bond handen schudden voor de wedstrijd, zoals ook in de Champions League wordt gedaan. „Je moet dat wel met overtuigingen doen, anders heeft het geen effect. Maar we willen dat teams beseffen dat het sport is, geen oorlog. Je tegenstander voor de wedstrijd een hand geven kan daarbij helpen.”

3 Laat scheidsrechters en aanvoerders samenwerken

In 2008 waren er minder scheidsrechters in het amateurvoetbal dan ooit tevoren, zegt Collins. In totaal zo’n 22.000. Daardoor moest eenderde van de voetbalwedstrijden met een clubscheidsrechter of zelfs zonder leiding worden gespeeld. Ter vergelijking: de KNVB heeft ruim zesduizend scheidsrechters, en in Nederland wordt driekwart van de 32.500 wedstrijden per week gefloten door een clubscheidsrechter.

„Met het ‘respectprogramma’ wilden we een sfeer creëren waarin we weer scheidsrechters zouden kunnen aantrekken. En allereerst moest hen weer worden verteld dat het voetbal hen nodig had.”

Er kwam een landelijke campagne. En er werden concrete maatregelen ingevoerd. Scheidsrechters ontmoeten nu voor een wedstrijd de aanvoerders en leiders van beide teams. „De scheidsrechters bouwen zo een werkrelatie op met de spelers. Ze kennen hun voornaam, leggen uit hoe ze willen fluiten.” 

Alle regionale voetbalbonden hebben daarnaast iemand in dienst die de scheidsrechters begeleidt. Tijdens trainingen wordt benadrukt dat zij de verantwoordelijkheid hebben om wangedrag te rapporteren. „Anders komen scheidsrechters een week later dezelfde spelers die zich misdragen tegen.” De FA wijzigde ook het tuchtreglement. Spelers kunnen nauwelijks meer in beroep tegen een straf. Zo hoeven scheidsrechters niet meer op hun vrije avond naar een hoorzitting. De Nederlandse situatie noemt Collins een probleem. „Jullie hebben meer scheidsrechters nodig. Want clubscheidsrechters denken in het belang van hun club. Zij zullen incidenten niet snel melden.”

4 Topsporters moeten zich gedragen

Dit laatste punt is voor Collins een permanente strijd. Het profvoetbal geeft soms het slechte voorbeeld in Engeland, zegt hij. „Als spelers in het betaalde voetbal met hun teamgenoten de scheidsrechter omsingelen om te protesteren tegen een beslissing, dan weet je zeker dat de amateurs dat ook zullen doen.”

Als er weer eens een profvoetballer de scheidsrechter of grensrechter de huid vol heeft gescholden, stroomt de inbox van Collins’ e-mail vol. „Meestal gaat het over Wayne Rooney [de spits van Manchester United].” Trainers en clubbestuurders vragen dan aan Collins hoe zij het ‘respectprogramma’ moeten uitleggen aan kinderen als hun idolen zich op zaterdagavond misdragen. „Kinderen imiteren het gedrag van de profs. En de rest vraagt zich hardop af waarom zij zich moeten gedragen als de sterren het niet doen.” 

Toen het programma in oktober 2008 van start ging, kwamen de managers uit het profvoetbal met spoed bijeen. „Zij zeiden: we kunnen de scheidsrechters niet respecteren, want ze kunnen niet fluiten.”

Collins vindt niet dat er anders met profvoetballers moet worden omgegaan. Clubs houden hem voor dat zij om miljoenen spelen, dat er tijdens wedstrijden grote belangen op het spel staan. Daarom moet er af en toe wat door de vingers worden gezien, vinden de clubs. Collins: „Het maakt niet uit of je op Old Trafford [het stadion van Manchester United] of op een bijveld speelt. Als je de scheidrechter uitscheldt, moet je van het veld worden gestuurd.”