De pensioencrisis blijft

De Nederlandse pensioenfondsen strompelen uit het dal, maar de pensioencrisis is nog niet voorbij. Sinds de kredietcrisis en de ineenstorting van de beurskoersen eind 2008 wankelt de pensioenwereld. Daarna maakten de lage rente en de steeds hogere levensverwachtingen het nog wat zwaarder. Premies moesten omhoog, pensioenen zijn bevroren.

Afgelopen zomer, toen de rente een dieptepunt bereikte, dreef toenmalig minister Donner (CDA) van Sociale Zaken en Werkgelegenheid de crisis op de spits. Hij noemde geen namen maar liet weten dat veertien pensioenfondsen maatregelen moesten nemen, ja wellicht zelfs de pensioenen moesten verlagen.

De pensioenwereld sprak laatdunkend over dagkoersen op de financiële markten. Daarop wilde zij niet worden afgerekend. Nu diezelfde dagkoersen de laatste maanden opvallend positief zijn en pensioenfondsen eclatante beleggingswinsten rapporteren, hoor je die geluiden niet meer. De dagkoersen heten nu beheerst beleggingsbeleid. Deze week bleek uit de cijfers van de vijf grootste pensioenfondsen dat zij vorig jaar sterke rendementen hebben geboekt, vooral dankzij een spectaculair herstel in het laatste kwartaal. Stijgende beurskoersen en hogere rente droegen daaraan bij.

De financiële positie van de pensioenwereld mag dan sinds de zomer verbeterd zijn, maar ook de beste van de grote pensioenfondsen staan nog altijd structureel zwak.

De onrust over de dreigende pensioenverlaging heeft alle Nederlanders met een pensioen, zo’n 10 miljoen, met de neus op de feiten gedrukt. Het pensioenanalfabetisme is traditioneel hoog: zeker de helft van de Nederlanders heeft geen idee. De winst van de pensioencrisis is de algemene bewustwording, over de zwakte én de kracht van het pensioenstelsel. Nederland mag trots zijn op zijn collectieve pensioenstelsel, met 800 miljard euro in kas. Het heeft, samen met de AOW, bijgedragen aan het doorbreken van een langdurige misstand: oud is niet langer synoniem met arm. Maar pensioen is niet meer de goudgerande toezegging uit de vorige eeuw.

Herstel van vertrouwen is essentieel. Om het stelsel robuuster te maken onderhandelen werkgevers, vakbonden en overheid over een grote herziening. Het kan moeilijk anders of de huidige pensioenleeftijd van 65 zal dan opnieuw aan de orde komen, gezien de steeds hogere levensverwachting voor 65-plussers. Een nieuw pensioencontract moet in elk geval duidelijker en simpeler zijn dan nu. Maar daarmee neemt de pensioenwereld de spanning niet weg tussen de dagkoersen op de financiële markten en de zekerheid waar Nederlanders om vragen.