De meeste dansen gelden

Thomas D. Seeley Honeybee Democracy. Princeton University Press, 273 pag. €21,95

We vertrekken niet, voordat iedereen het ermee eens is. Zo werkt het democratische besluitvormingsproces waarmee een zwerm honingbijen een nieuwe nestlocatie selecteert. Entomoloog Thomas Seeley (Cornell University) noemt het ‘directe democratie’.

’s Zomers gaan bijenvolken zwermen. Een nieuwe koningin verlaat het nest waarin zij geboren is en neemt een gevolg van duizenden werksters mee. De zwerm kleeft als een baardachtige zwarte bal aan een boomtak; verkenners vliegen uit in alle richtingen om een geschikte nestplaats te zoeken. Als zij iets gevonden hebben (een boomholte of een leegstaande bijenkast) keren ze terug en informeren ze de achtergebleven werksters middels een ‘kwispeldans’ over afstand en richting van de nestmogelijkheid.

Aanvankelijk zijn er wel tien of meer opties die de dansende verkenners adverteren. Al dansend rekruteren ze andere werksters die op hun aanwijzingen een kijkje gaan nemen. De rekruten keren terug en dansen ook.

Eerst is het chaos troef. Maar na verloop van uren, soms dagen, krijgt één optie steeds meer aanhang, totdat iedereen in die richting danst. Zodra die consensus is bereikt, vliegt het volk naar de uitverkoren locatie. Vrijwel altijd is dat het beste alternatief.

Met engelengeduld – hij volgde in het gekrioel individuele bijen die hij gemerkt had met een verfstipje – ontdekte Seeley dat bijen op een heel andere manier tot een unanieme beslissing komen dan bij mensen gebruikelijk is. De crux zit in het feit dat bijen enthousiaster dansen naarmate de nestplek beter is. Daardoor gaan er uiteindelijk steeds meer rekruten zelf ook naar deze plek, waarvan ook zij enthousiast terugkomen. Uiteindelijk komt zo de beste locatie vanzelf bovendrijven.

Honeybee Democracy is een uitgebreid verslag van Seeley’s wetenschappelijke zoektocht naar besluitvorming bij honingbijen. Maar Seeley mist de bredere context van groepsbeslissingen in de dierenwereld. Zijn poging in het laatste hoofdstuk om de bijendemocratie te vertalen naar ‘nuttige tips’ voor onderhandelingen bij mensen, is een misser van iemand die zich blindstaart op één onderwerp.