Winst met risico's voor Rutte en Sap

Missie Kunduz

Het Afghanistan-debat was een eerste test voor premier Mark Rutte en GroenLinks-leider Jolande Sap. En het liet zien hoe een minderheidscoalitie werkt.

Den Haag : 28 januari 2011 Premier Rutte heeft een telefonisch onderhoud (waarschijnlijk met vice-premier Verhagen) in de schorsing van het Kamerdebat over een politiemissie naar Kunduz. foto © Roel Rozenburg

Twee partijleiders, allebei nog niet lang op hun huidige positie, traden deze week op de voorgrond. Ze vonden elkaar en boekten politieke winst, maar namen tevens een groot risico. Premier Mark Rutte en GroenLinks-leider Jolande Sap stonden voor hun eerste grote testcase: het besluit over de politietrainingsmissie naar Afghanistan.

Dat besluit werd genomen met de steun van slechts 78 Kamerleden. Over de traditie dat Nederland alleen militairen uitzendt met steun van een ruime parlementaire meerderheid had gisteren niemand het meer. Een verdeeld parlement, zelfs over een missie naar een gevaarlijk gebied – het past bij een tijd van versplinterde politieke verhoudingen. En dan geven opiniepeilingen ook nog eens aan dat tweederde van de bevolking niets in de risicovolle operatie ziet.

Tegen deze achtergrond moesten de politieke leiders die zich sterk maken voor de missie, Mark Rutte en Jolande Sap voorop, zich manifesteren. In de wetenschap dat de verkiezingen van 2 maart voor Provinciale Staten en Eerste Kamer eraan komen.

Sap, de kersverse opvolgster van Femke Halsema bij GroenLinks, sloeg zich vol overtuiging door haar eerste test. Het besluit was een gevolg van een motie van D66 en GroenLinks van april van vorig jaar. Daarom kon Sap ondanks grote tegenstand van haar achterban moeilijk afstand nemen van het kabinetsplan.

Ze deed er alles aan om zoveel mogelijk toezeggingen binnen te halen dat de missie geen militair karakter krijgt, want dat is voor een partij met een pacifistisch verleden een gruwel. Sap zag in dat ze bij een nee heel wat minder had uit te leggen aan de samenleving en haar achterban. „Maar dan zouden wij ook de kans missen om onze motie uitgevoerd te krijgen.”

Sap eiste garanties van het kabinet, en op het laatst persoonlijk van Rutte, dat er alles aan wordt gedaan dat de agenten niet voor militaire acties worden ingezet. Om haar positie te verduidelijken gebruikte ze grote woorden. „Het zit in de genen van GroenLinks om vanuit idealisme internationale politiek te willen voeren.”

Een deel van het GroenLinks-kader zal Sap er niet mee overtuigd hebben. En dat zal ook niet meer lukken. Een motie van wantrouwen tegen haar op het partijcongres van 5 februari is al aangekondigd. Sterker, in haar eigen fractie overtuigde ze ook Ineke van Gent niet. Daarmee heeft ook deze partij een dissident, al bejegenden partijgenoten haar wel anders dan bij het CDA gebeurde. Van Gent en Sap knuffelden elkaar in de ronde wandelgang achter de plenaire zaal.

Het congres lijkt bepalend te worden voor Jolande Sap. Het kan haar leiderschap verzwakken maar als ze toch haar partij grotendeels meekrijgt, staat ze voor langere tijd sterk. Het Afghanistan-besluit is in beide gevallen een belangrijk moment in de historie van haar partij.

Dan Mark Rutte. Toen hij in de Tweede Kamer verscheen, hoefde hij weinig leiderschap meer te tonen. Achter de schermen verliepen de contacten met Sap, Alexander Pechtold (D66) en André Rouvoet (ChristenUnie) soepel. Tijdens het debat dwong Sap hem nog persoonlijk garant te staan voor het civiele karakter van de missie. Bij een mislukking zal hij daarom extra verantwoordelijkheid dragen. Maar voorlopig pakte hij zijn eerste winst, en toonde hij aan dat zijn bijzondere minderheidskabinet in de Tweede Kamer ook zonder gedoogpartner tot grote besluiten kan komen.

Voor PvdA-leider Job Cohen was het een belangrijke week. Onder zijn leiding steunt de PvdA voor het eerst in decennia een grote vredesmissie niet. Het doet denken aan het jaar 2000, toen het CDA een missie naar Eritrea niet steunde. Premier Kok (PvdA) was laaiend. Hij verweet het CDA onverantwoordelijkheid.

De PvdA die richting SP opschoof, D66 en GroenLinks die in goede sfeer samen optrokken, de coalitiepartijen VVD en CDA die een verbond sloten met D66, GroenLinks en ChristenUnie. Was die laatste combinatie ook niet de gedroomde coalitie van CDA’ers als Jan Peter Balkenende en Ruud Lubbers – en zag Rutte het ook niet als alternatief als het ‘over rechts’ zou mislukken? Na het Kunduz-besluit is het een mogelijke coalitie die in Den Haag weer nadrukkelijk op de kaart staat.