Prostituees koesteren hun anonimiteit

Prostituees moeten een pasje krijgen, vindt de regering. In Utrecht is er al zo’n registratiesysteem. De prostituees zijn er niet blij mee.

Europa, Nederland, Utrecht, 22-01-2011 Foto: Evelyne Jacq. Het zandpad. De raamprostitutie in Utrecht vindt voornamelijk plaats langs de Vecht aan het Zandpad, ook bekend als de Rode Brug. De raamprostituees werken er in woonboten. De ramen zijn te zien vanuit de auto; het gebruik van de auto is hier populair onder prostitutieklanten.Er zijn 34 ˆ 40 boten met prostitutievergunning, met in totaal 143 ÔramenÕ (werkplekken]. Er is een HAP, Huiskamer Aanloop ProstitueesTippelzone. Alle prostitutie-exploitanten zijn verplicht continu toezicht te houden. Evelyne Jacq

Alles aan het Zandpad in Utrecht is anoniem. De flats uit de jaren zestig, die uittorenen boven de woonboten. De auto’s met de zwijgende en starende mannen die stapvoets rijden in een file. De ramen met de schaarsgeklede vrouwen, die allemaal een artiestennaam hebben.

„Niemand werkt hier onder haar eigen naam. Het maatschappelijk taboe is groot”, vertelt prostituee Sabrina (28 jaar). Ze sluit het gordijn van de peeskamer, waardoor het bed met het overtrek in panterprint wordt gehuld in een soort schemering. „Ik wil later ander werk kunnen doen zonder last te krijgen van mijn verleden.”

De anonimiteit behoort tot het DNA van de prostitutiebranche, maar wordt snel doorbroken als het aan de minister Opstelten (VVD) van Veiligheid en Justitie ligt. Volgende week debatteert de Tweede Kamer over een wetsvoorstel, waarin een registratieplicht voor prostituees is opgenomen.

Alle prostituees – de schattingen lopen uiteen van 25.000 tot 35.000 personen – krijgen voortaan een pasje met een foto en een naam of nummer. Tenminste, als zij 21 jaar of ouder zijn en in Nederland mogen werken. Hun gegevens komen in een landelijk register, waartoe ook de politie toegang heeft. Klanten moeten vóór elk bezoek naar het pasje vragen.

De registratie is volgens de minister nodig om meer greep te krijgen op een nog altijd ondoorzichtige branche. Gemeenten, die sinds de opheffing van het bordeelverbod in 2000 vergunningen verstrekken, krijgen het makkelijker met het toezicht en de handhaving. De registratie is ook bedoeld om misstanden als vrouwenhandel en dwang te bestrijden.

Bij prostituees en exploitanten is de weerstand tegen de registratie groot, net als bij organisaties die zich bekommeren om de positie van vrouwen. Registratie is volgens hen een enorme inbreuk op de privacy van prostituees, leidt tot een vlucht in het illegale circuit en helpt niet tegen misstanden. Mocht het parlement instemmen met de registratieplicht, dan komen er naar verwachting juridische procedures.

Utrecht is een proeftuin, doordat burgemeester Aleid Wolfsen de registratie al in gang heeft gezet. Die voortvarendheid wordt gerechtvaardigd met een gemeentelijk rapport uit 2008, waarin wordt geconcludeerd dat veel ‘harde’ en ‘zachte’ signalen wijzen op vrouwenhandel aan het Zandpad.

Inmiddels hebben 193 prostituees zich gemeld bij de GGD in Utrecht. „Niemand is nog geregistreerd. De gesprekken moeten nog komen”, zegt Ingrid van Amelsfort van de GGD. In die gesprekken van twintig minuten probeert een ambtenaar een beeld te krijgen van het welbevinden van de vrouw. Daarna krijgt een prostituee met de juiste leeftijd en papieren een vergunning. „Op het Utrechtse pasje komt overigens geen foto”, zegt Van Amelsfort.

Desondanks is Sabrina, die bijna vijf jaar werkt aan het Zandpad, zeer ongelukkig met het pasje dat ze straks aan de klant moet tonen. „Ik heb nu soms last van klanten die mijn mailadres of gsm-nummer willen. Dat zijn klanten die verliefd zijn geworden en meer willen, een soort stalkers. Wat als die mijn echte naam kennen?”

Mensenrechtenexpert Marjan Wijers, bestuurslid van de Vereniging Vrouw en Recht, begrijpt de zorgen. „Pasjes bieden overvallers en dieven maar ook kwaadwillende klanten en exploitanten een unieke kans om een prostituee te chanteren. ‘Doe wat ik wil, of ik vertel het je familie of baas’ is een sterk dreigement.” Ze vertelt over Roos Bachelier die onlangs, na de publicatie van een boek over haar bijverdiensten als prostituee, werd ontslagen bij haar reguliere werkgever.

Het is volgens Wijers bovendien onduidelijk wie allemaal toegang heeft tot het register en hoe lang gegevens bewaard worden. Wie stopt als prostituee, verdwijnt uit uit het register, maar geldt dat ook voor de database van de politie waar ze ook in staat? „Hier verdienen ook studentes bij als prostituee”, vertelt Sabrina. „Lopen die de kans straks een baan niet te krijgen door een registratie?”

De risico’s zijn zo groot, dat veel prostituees de registratie naar verwachting zullen vermijden, en op termijn illegaal (vanuit huis) gaan werken. Op het Zandpad zijn de signalen daarvoor al te zien, vertelt directeur Cees Jobben van kamerverhuurbedrijf Wegra dat ruim tweederde van de ramen bezit: „Normaal is in deze tijd van het jaar de leegstand 5 tot 8 procent. Nu is dat 22 procent.”

Vooral de Nederlandse vrouwen zijn weggetrokken, vertelt Sabrina, naar bijvoorbeeld Amsterdam. „Er werken hier nu meer Bulgaarse vrouwen dan voorheen”, zegt Sabrina. „Die hebben toch niets te verliezen met een registratie.” De veelal jonge vrouwen uit Bulgarije en Roemenië zijn volgens onderzoekers kwetsbaar voor uitbuiting en zijn naar verhouding vaak het slachtoffer van mensenhandel.

Of op het Zandpad sprake is van omvangrijke mensenhandel en dwang, staat allerminst vast. Zeker is dat de beruchte Saban B. hier in 2005 vrouwen voor hem had werken. In het gemeentelijk rapport Signalen mensenhandel Zandpad staan wel signalen, maar nauwelijks concrete cijfers over het aantal vrouwen dat gedwongen werkt.

„Drie, vier keer per jaar wordt het Zandpad afgesloten en worden alle vrouwen gecontroleerd. Er is nog nooit wat gevonden”, zegt exploitant Jobben.

Het is dan ook de vraag of een registratie wel helpt bij de bestrijding van misstanden. „Hulpverleners komen er vaak na twee jaar nog niet achter of een vrouw wordt gedwongen. Kan een ambtenaar in een gesprek van twintig minuten wel iets te weten komen”, vraagt Sabrina. Overigens zijn vermoedens van mensenhandel geen reden om een pas te weigeren.

Mocht de wet door het parlement komen – en in de Tweede Kamer lijkt er een meerderheid voor te zijn – dan wil de vereniging Vrouw en Recht die met enkele vrouwen aanvechten. Het Proefprocessenfonds Clara Wichmann is bereid een juridische procedure te financieren, zegt voorzitter Kathalijne Buitenweg: „Want de registratie tast de rechtspositie van vrouwen aan.”

Maar een rechtszaak wordt gecompliceerd doordat prostituees dan onder eigen naam moeten optreden. „Bovendien zijn veel van mijn collega’s niet zo strijdlustig, ze wachten een beetje af”, zegt Sabrina. Zij is eventueel wel bereid om te procederen: „Dat ik dan onder mijn eigen naam moet optreden, moet dan maar. Daarvoor is deze zaak belangrijk genoeg.”

Rectificaties / gerectificeerd

Correcties & aanvullingen

In het artikel Prostituees koesteren hun anonimiteit (28 januari, pagina 5), over de registraties van prostituees, zegt de GGD in Utrecht: „Op het Utrechtse pasje komt overigens geen foto.” De gemeente Utrecht laat weten vooralsnog helemaal geen ‘peespassen’ te zullen uitgeven. Mede daarom heeft het College Bescherming Persoonsgegevens op 28 januari verklaard geen bezwaar te hebben tegen registratie.