Mondrianer dan ooit

Piet Mondrian heet de Nederlandse schilder Piet Mondriaan (1872-1944) in het buitenland. Soms hoor je zeggen dat Mondriaan een a uit zijn achternaam haalde, omdat je met de letters van ‘Piet Mondrian’ het Engelse zinnetje ‘I paint modern’ kunt maken. Dat betekent: ‘ik schilder modern.’

Maar waarschijnlijk gaat het hier om toeval. Mondriaan haalde een ‘a’ uit zijn naam toen hij in Parijs woonde en merkte dat Fransen niet goed weten hoe ze twee ‘a’s’ moeten uitspreken. Nederlanders heten in het buitenland wel vaker anders. Zo heet de beroemdste ex-voetballer van Nederland, Cruijff, in het buitenland Cruyff omdat buitenlanders niet weten hoe ze de lange ‘ij’ moeten uitspreken.

Het is natuurlijk wel een heel mooi toeval dat je van Piet Mondrian ‘I paint modern’ kunt maken. Want Mondriaan vond zichzelf de modernste schilder van de wereld. Na lang zoeken had hij omstreeks 1917 een schilderstijl gevonden die hij ‘Nieuwe Beelding’ noemde. Zijn Nieuwe-Beeldingschilderijen bestonden uit rechthoekige vlakken in de kleuren blauw, rood en geel (de primaire kleuren) en wit, grijs en zwart (de niet-kleuren). Ook komen er rechte zwarte lijnen op voor.

Mondriaan was heel streng. Hij vond bijvoorbeeld dat de rechthoeken in zijn schilderijen nooit schuin mochten staan. Hierover maakte hij ruzie met Theo van Doesburg, de hoofdman van de kunstvereniging De Stijl waarvan Mondriaan lid was. Van Doesburg hield wel van schuin.

Mondriaan droomde van een wereld die helemaal was opgebouwd uit rechthoekige vlakken in primaire en niet-kleuren. Hierover bestaan grappige verhalen. Toen Mondriaan later, in de Tweede Wereldoorlog, in New York woonde, vertelde hij eens in een interview dat hij van New York hield. De straten waren er immers in een rechthoekig patroon aangelegd. Alleen was het jammer dat Broadway er schuin doorheen loopt. Toch had Mondriaan vooral een hekel aan Park Avenue, zei hij. Want dit was de enige straat met bomen in New York en die hebben bruine stammen en in de zomer nog groene bladeren ook. En groen en bruin vond hij verschrikkelijk lelijke kleuren.

Hoe de wereld er volgens Mondriaans Nieuwe Beelding uit zou zien, liet hij zien in zijn atelier in Parijs. Daar had hij op alle wanden gekleurde rechthoeken geschilderd. Alles was er keurig op orde. Grappig genoeg stond er midden in de ruimte wel een ronde, gietijzeren kachel met krullen. Die moet Mondriaan afschuwelijk hebben gevonden.

Mondriaans Nieuwe Wereld is er nooit gekomen. Maar op veel plekken in de wereld is er wel een begin mee gemaakt. Toen Mondriaan nog leefde, ontwierpen andere leden van De Stijl Mondriaan-achtige huizen en meubels. Zoals het Schröderhuis in Utrecht uit 1924, ontworpen door Gerrit Rietveld.

Nadat Mondriaan in 1944 was gestorven, raakte zijn kunst al gauw weer in de mode. De gevels van een beroemd huis in Los Angeles uit 1949, van de ontwerpers Charles en Ray Eames, lijken bijvoorbeeld wel Mondriaanschilderijen. De Eamesen hebben ook een kast ontworpen met gekleurde Mondriaandeuren. Die kun je nog steeds kopen.

In de jaren zestig van de twintigste eeuw raakte Mondriaan weer in de mode. Modeontwerper Yves Saint-Laurent ontwierp toen bijvoorbeeld een Mondriaanjurk die heel beroemd werd. In de bruine jaren zeventig zag je niet veel Mondriaankleuren, maar in de jaren tachtig weer wel. Een bekende wielerploeg, van het Franse bedrijf La Vie Claire, liet zijn wielrenners in de jaren tachtig rijden in Mondriaanshirts.

Sindsdien is Mondriaan eigenlijk niet meer uit de mode geraakt. Van bijna alle voorwerpen bestaat tegenwoordig wel een Mondriaanversie. Nike heeft bijvoorbeeld Mondriaangympen, er zijn nog altijd Mondriaanjurkjes te koop, en Mondriaan-T-shirts natuurlijk. Je hebt ook Mondriaanschoenen en -tassen. En er zijn Mondriaanvazen, Mondriaankasten, Mondriaanlampen, Mondriaanpennendoosjes, Mondriaanplacemats, Mondriaanklokken, Mondriaankopjes en -schoteltjes enzovoorts, enzovoorts.

Sinds kort is er ook een Mondriaan-tv, met blauwe, gele en rode vlakken rondom een platte, rechthoekige beeldhuis. Er bestaat zelfs een kachel die Mondriaan heet. Die is natuurlijk rechthoekig. Als Mondriaan nu had geleefd, had hij niet zo’n ronde krulkachel in zijn atelier hoeven zetten. Zo is de wereld nu Mondrianer dan ooit.