Ik hou ervan als acteren ambacht is

Vanavond gaat het toneelstuk Olie van regisseur Theu Boermans in première.

Myranda Jongeling speelt de inheemse dienstmaagd. Met Mongools accent.

„De gedachte dat vrouwen kinderen baren en daarom niet nadenken over de zinloosheid van het bestaan, bestaat hier niet. De manier waarop Theu Boermans regisseert, maakt vrouwen gecompliceerd.” Dat zegt actrice Myranda Jongeling (53, gehuwd met acteur Jaap Spijkers, twee kinderen), in een pauze van de repetities voor Olie.

Die voorstelling – een stuk van de Zwitserse succesauteur Lukas Bärfuss – is de eerste van het door Boermans opgerichte productiehuis Het Derde Bedrijf. Jongeling werkt al sinds 1988 met Boermans: eerst bij diens gezelschap De Trust, en later bij diens Theatercompagnie.

Hij noemt haar, even later in zijn werkkamer, „een genereuze, loyale actrice die steeds belangrijk is geweest voor de bonding in het gezelschap. Ze is ook een groot komisch talent, emotioneel zinnelijk en met een grote hang naar het zoeken naar de zin van het bestaan.” Zij noemt hem, in de koffiekamer van het Amsterdamse Compagnietheater, „een regisseur die elk stuk verbindt met grote metafysische probleemstellingen: het zoeken naar het hoogst denkbare in het meest banale”. Dat bevalt haar, en dat mist ze soms wanneer ze met andere regisseurs werkt.

In Olie speelt ze Gomua, de inheemse dienstmaagd van een echtpaar waarvan de man, in een ongenoemd land dat door kolonialen al grotendeels is leeggeplunderd, naar de laatste restjes olie in de grond zoekt. Ze speelt met een Mongools accent, want deze voorstelling wordt geacht zich ergens in Centraal-Azië af te spelen. „We hebben een Russisch accent geprobeerd, maar dat werkte niet. Toen kwam Theu een Mongoolse dame tegen, die we de hele rol op band met Mongools accent hebben laten inspreken, als voorbeeld.

„Ik houd ervan als je iets beheerst, als acteren een ambacht is. Ik kan slecht tegen privé op toneel. Dat was al zo op de Arnhemse toneelschool. Ook daar had ik al een voorkeur voor de wat meer technische lessen. Van wilde, vrije expressie word en werd ik altijd een beetje giechelig.”

De werkwijze van regisseur Boermans – „de constante factor in mijn loopbaan als actrice” – sluit bij die voorkeur goed aan. „Bij hem begint het eerst aan tafel, samen zoeken naar de grote vragen van de tekst, de zin van het bestaan. Filosofisch brainstormen. Het is vaak een ongemakkelijke periode. Theu kijkt niet, maar luistert vooral. Hij verbiedt je ook in deze fase de tekst leren, want dan ga je als acteur toch maar op zoek naar de nooduitgangen.”

Eén zo’n nooduitgang is de neiging bij acteurs om te behagen. „Als acteur ben je heel snel geneigd om te behagen en voor een vrouw is dat een extra valkuil. Theu maakt je er bewust van dat je je kunt overgeven aan iets lelijks. Ik ben mijn hele leven al actrice, dus ik weet niet precies hoe dat zit bij andere bedrijfstakken. Maar in het algemeen denk ik dat vrouwen te veel de neiging hebben zich aan te passen.”

Anders dan bij De Trust of de Theatercompagnie heeft Boermans’ productiehuis Het Derde Bedrijf geen acteurs in vaste dienst. „Ik was de laatste jaren toch al op zoek naar andere dingen naast acteren”, vertelt Jongeling. „Niet omdat ik genoeg heb van spelen, maar van al die keren dat je uren in de bus zit, acht uur onderweg voor twee uur spelen.” Ze studeerde inmiddels af aan de Scriptschool van filmscenariospecialist Paul Bertram. Met drie andere scriptauteurs, verenigd in het collectief Dramaqueens, werkt ze aan een tv-serie die als werktitel Nahuwelijk heeft, over nieuwe samenlevingsvormen na een scheiding.

Het ambachtelijke dat haar in acteren aantrekt, bevalt haar ook in schrijven. „Het fijne van schrijven is dat je autonoom bent, en niet alleen maar dienstbaar. Als actrice moet je improviseren op wat al geschreven is, op de Scriptschool heb ik geleerd om zelf structuur aan te brengen.”

Dan is het tijd voor de hervatting van de repetitie voor Olie. „Weet je waneer dat Mongoolse accent vooral heel grappig is?” zegt Jongeling nog even. „Als Gomua Marsman citeert: Denkend aan Holland...”

Olie gaat vanavond in première in het Compagnietheater in Amsterdam. www.compagnietheater.nl