Hessel steekt jeugd aan met engagement

Ze ontsnapten als verzetsstrijders aan de dood. Johan van Hulst wordt vandaag 100, de 93-jarige Fransman Stéphane Hessel heeft in eigen land succes met een pamflet waarin hij de jeugd oproept tot actie. Een interview en een portret in de week dat de Holocaust wordt herdacht.

‘Ik ben geen wijze, en evenmin een icoon”, zei Stéphane Hessel vorige week tijdens een chatsessie met jonge lezers van de krant Le Monde. En toch wordt de 93-jarige momenteel op handen gedragen door de Franse jeugd, toch zeker door het links denkende deel ervan. Reden voor dat onverwachte succes: Indignez-vous! (Word nou toch eens boos!), een boekje/pamflet van 15 pagina’s, waarin Hessel de jongeren oproept tot meer maatschappelijke betrokkenheid, ja, zelfs tot verzet tegen de vele misstanden in de moderne maatschappij. Op basis van dezelfde verontwaardiging die hem inspireerde tot verzet tijdens de Tweede Wereldoorlog. „De tijden zijn anders, maar de waarden en ideeën waarop ons verzet was gebaseerd zijn vandaag nog steeds geldig”, aldus Hessel.

Waartegen de jeugd zich dan moet verzetten? Tegen de dictatuur van het geld. Tegen de almacht van de financiële wereld, die een bedreiging vormt voor de democratie. Tegen de mensonwaardige behandeling van immigranten en Roma in Frankrijk. Tegen de schending van de mensenrechten overal ter wereld. Tegen de verwaarlozing en destructie van de planeet. Tegen de groeiende kloof tussen armen en rijken. „Ik zou jullie willen zeggen: kijk om je heen. Zoek je eigen thema’s. Je zult concrete situaties vinden die je aanmoedigen tot actie over te gaan”, schrijft Hessel in zijn pamflet.

Het boekje, eind oktober verschenen, kreeg aanvankelijk nauwelijks aandacht in de landelijke kranten. Wel werd het druk bediscussieerd op platforms voor burgerjournalistiek en sociale actie, zoals rue89.com of mediapart.fr. Daar sloegen Hessels ideeën aan. Mond-tot-mondreclame deed de rest.

Het lijkt alsof jongeren via Hessel aansluiting zoeken met een glorieus revolutionair verleden. Een man die meestreed aan de zijde van De Gaulle, Sartre heeft gekend en hem tot zijn leermeesters rekent, die spreekt bij een jongere generatie tot de verbeelding.

„Wij zien wel meer maatschappelijke betrokkenheid bij de jongere generatie, maar dit gigantische succes hadden wij niet verwacht”, zegt Sylvie Crossman van de kleine uitgeverij Indigène Editions uit Montpellier. „Hessel sluit perfect aan bij de revolutionaire ziel die een deel van Frankrijk nog altijd heeft. Juist hij, een man die boven alle verdenking staat en vrij kan spreken, heeft die jongeren een stem gegeven.” Zijn boodschap slaat ook elders aan, ervaart de uitgever. Er zijn aanvragen voor vertalingen uit de Verenigde Staten, Japan, Zuid-Korea, Turkije en Nederland.

In Frankrijk zijn inmiddels een miljoen exemplaren van Indignez-vous! verkocht. Hessel is een veelgevraagde gast in de discussieprogramma’s op de Franse televisiezenders en wordt druk besproken in kranten en tijdschriften. In de traditionele media wordt hij niet altijd zo positief onthaald. In het mildste geval wordt hem simplisme verweten, in het ergste geval antisemitisme, wegens zijn herhaalde aanvallen op Israël en zijn verdediging van de Palestijnse staat. In Parijse boekhandels is het zoeken naar een exemplaar. „Sorry, alweer uitverkocht”, zegt een verkoper van de grote boekenafdeling van de druk bezochte Bazar de l’Hôtel de Ville. „We hebben zeker al tien keer bijbesteld, in steeds grotere volumes. Maar we hebben net voor Kerst wel eens vierhonderd exemplaren op een dag verkocht. Zelden meegemaakt.”

Pascal Boniface, directeur van het Instituut voor Internationale en Strategische Relaties, verklaart op zijn blog het succes van Hessel: „Hessel is de verontwaardiging en de idealen uit zijn jeugd trouw gebleven en heeft met zijn oprecht pleidooi een gevoelige snaar geraakt bij de jongeren. Dat staat haaks op de soms als hypocriet ervaren politieke praktijk. Bovendien neemt Hessel, een beminnelijk man, wel glasheldere en keiharde standpunten in: de dictatuur van het geld bedreigt de democratie. Of: Israël begaat oorlogsmisdaden in de Gazastrook. Geen enkele opiniemaker of commentator doet dat nog. Dat spreekt jongeren aan.”

Door zijn betrokkenheid bij Gaza is Hessel ook omstreden. Een debat op de Ecole Nationale Supérieure werd afgelast door de directie, officieel wegens veiligheidsredenen, nadat Joodse organisaties kritiek hadden geuit op de deelname van Hessel. De studenten van deze eliteschool wisten daarop in enkele dagen duizenden jongeren naar het Panthéon in Parijs te krijgen om daar kort Hessel toe te juichen. Tegenwerking door het establishment maakt hun bewondering voor de ‘oude wijze man’ nog groter.

„Het is toch prachtig om te lezen hoe zo’n oude man nog jong van geest is gebleven en een warm pleidooi houdt voor een socialere wereld”, schrijft Lily (23) uit Bordeaux desgevraagd, een studente sociologie die fan is geworden van Indignez-vous! op Facebook. „Hij toont met zijn rijk verleden aan dat we de verworvenheden van onze maatschappij niet als vanzelfsprekend mogen aanvaarden. De fundamenten van onze verzorgingsstaat worden bedreigd, daar moeten we ons met z’n allen tegen verzetten.” Zelf zet ze haar betrokkenheid kracht bij als vrijwilliger in een organisatie voor een betere toegang tot het onderwijs voor mensen uit lagere sociale klassen. „Vrijheid van onderwijs wordt ondermijnd door steeds meer besparingen. Goed onderwijs is onbetaalbaar geworden voor de lagere klassen. Hessel inspireert mij om hiertegen in actie te komen.”