Gitte kan niet aan haar afkomst ontkomen

Kristien Hemmerechts: Gitte. De Geus. 318 blz. € 19,90***

In de nieuwe roman van Kristien Hemmerechts, Gitte, hebben drie kinderen ‘een eeuwigdurend verbond’ met elkaar gesloten. Hun favoriete bezigheid is priestertje spelen met de spullen van hun vader, die ooit het seminarie verruilde voor de lerarenopleiding. De oudste broer draagt de mis op, de jongste broer vervult de rol van koster en zus Gitte vertegenwoordigt de vrome gemeente. De ouders zien vertederd toe hoe harmonieus de kinderen met elkaar omgaan.

Op de neutrale lezer maakt het bloedserieuze geredder van drie pubers met altaarkleed, kruisbeeld, kandelaars, priestergewaad, brood en druivensap een verontrustende en wat potsierlijke indruk. En algauw beginnen er dan ook gaten te vallen in het ogenschijnlijk zo warme gezinsleven. De bijbelwoorden wegen niet op tegen het vele dat verzwegen wordt. Te weten: wie sloeg overgrootvader Lionel, de plaatselijke boswachter, in 1949 de hersens in?

Het is Hemmerechts wel toevertrouwd om dit geheim, vermeerderd met andere verhalen en anekdotes, stukje bij beetje uit de doeken te doen. Met sappige details over ‘sukkelaars’ die onschuldig in de cel zijn beland, schuinsmarcheerderij, stiekeme DNA-tests en geestenuitdrijverij. Haar spreekbuis is de taalgevoelige Gitte, in wier hoofd het gonst van de stemmen. Als ze in de tuin ligt, hoort ze vroegere streekbewoners praten. Wanneer ze als studente Nederlands in Brussel probeert los te komen van het problematische gezin wordt ze steeds teruggezogen naar haar duistere wortels. De boodschap is duidelijk: pas als zij die zompige familiegeschiedenis in kaart heeft gebracht, kan zij een nieuw leven opbouwen.

Gitte heeft voor elk wel wat wils. Spanning, psychologie, filosofische intermezzo’s, liefdesverdriet, zelfmoord en verontwaardiging over een Hemmerechts-achtige literatuurdocente, die alleen aan slimme studenten les wil geven, etc. Hemmerechts weet in deze avontuurlijke, vlot vertelde familie- en studentensaga lang niet altijd maat te houden. Net iets te veel gebeurtenissen, net iets te veel ingewikkeld verknoopte verhaallijnen, een net iets te nadrukkelijke commentaarstem. Vooral pepert ze ons in dat een mens niet aan zijn afkomst kan ontkomen. Zelfs Gitte, die aan bijna niets anders kan denken, wordt er aan het eind toch nog door verrast. Wie is die man, Lionel genaamd, die ze heeft opgeduikeld in een Frans café? Een familielid of een reïncarnatie van opa? De geschiedenis lijkt met deze ontmoeting helemaal rond – of hij begint opnieuw? Terug in het paradijs, of er juist voor altijd uit verdreven? Met deze open vraag laat juf Hemmerechts haar pupillen graag achter.

JANET LUIS