Consternatie in filmland Frankrijk over Oscars

Dat Frankrijk de Oscar voor beste buitenlandse film niet wint, dat zijn de Fransen inmiddels wel gewend. De laatste Franse film die de Oscar won was Indochine van Régis Wargnier in 1993. Maar dat de Franse inzending voor de Oscars Des hommes et des dieux, het ingetogen monnikendrama van Xavier Beauvois zelfs de longlist voor de Oscar voor beste niet-Engelstalige film niet heeft gehaald, heeft Frankrijk geschokt. De Franse inzending voor de Oscars weet vrijwel altijd een nominatie in de wacht te slepen. Des hommes et des dieux was goed voor 3,2 miljoen bezoekers in eigen land, de Grand Prix van het festival van Cannes, en is met 11 nominaties de absolute koploper en grote favoriet voor de Césars, de Franse filmprijzen. Maar de film is niet goed genoeg bevonden voor Oscar.

Schrale troost: bij de Oscar-nominaties in de categorie beste buitenlandse film gebeuren vaker rare dingen. Erkende meesterwerken die in de prijzen vielen op de festivals van Cannes, Berlijn en Venetië vielen in het verleden vaak buiten de boot. Om dat tegen te gaan werd twee jaar geleden de longlist in het leven geroepen. Daarbij heeft een speciale commissie de bevoegdheid om nog drie extra films toe te voegen, die door de Academy over het hoofd zijn gezien.

Wat is het resultaat? De winnaar van de meest recente editie van het filmfestival Berlijn, Bal van de Turkse cineast Semih Kaplanoglu, schittert door afwezigheid. Ook het Thaise Uncle Boonmee Who Can Recall His Past Lives van Apichatpong Weerasethakul, de winnaar in Cannes, is spoorloos verdwenen. De winnende film van Venetië, Somewhere van Sofia Coppola, blijft bij de Oscars ook volledig buiten beeld. Tijd om de procedure nog eens door te lichten?

De Fransen kunnen troost putten uit het feit dat een Frans-Algerijnse coproductie, ingezonden namens Algerije, wel een nominatie in de wacht sleepte: Hors-la-loi van Rachid Bouchareb, over drie broers die betrokken raken bij de gewapende Algerijnse strijd tegen de Franse koloniale overheersing. Maar dat ligt toch een tikje te gevoelig. De film van Bouchareb wekte de woede en verontwaardiging van rechts Frankrijk, dat in de film – niet helemaal ten onrechte – de romantisering van Algerijnse terrorisme zag. Niet alleen oud-strijders en organisaties van voormalige inwoners van de kolonie kwamen in het geweer tegen de film, die grotendeels met Frans belastinggeld is gefinancierd. Ook veel recensenten waren maar matig te spreken over Hors-la-loi. Le Monde gaf zuinig twee sterren, Paris Match ook, Cahiers du Cinéma zag niets in de film. Aantal nominaties bij de Césars: nul. En nu is Hors-la-loi wel genomineerd voor een Oscar, en Des hommes et des dieux niet. Hoeveel gekker kan het worden?

Op zichzelf is het niet zo vreemd dat Amerikanen Hors-la-loi beter waarderen dan de Fransen zelf. De film is duidelijk geïnspireerd op Amerikaanse voorbeelden. Denk aan de manier waarop regisseur Oliver Stone vermaak en heikele politieke kwesties combineert. Bouchareb is ook de eerste om toe te geven dat hij veel heeft afgekeken van de Amerikaanse gangster-film. Het verstilde Des hommes et des dieux is gemaakt tegen de regels van Hollywood in, terwijl Hors-la-loi daar juist graag bij wil horen. Dat is gelukt.