Zeg Shell, waarom dóén jullie er niks aan?

Voor het eerst stond Shell gisteren voor het parlement in een speciale hoorzitting.

Tweede Kamerleden waren boos, Shell vond hen vooral onkundig.

Voorafgaand aan de uitzonderlijke hoorzitting waarin Tweede Kamerleden twee Shell-bestuurders horen, treffen de verschillende machtsblokken hun laatste voorbereidingen.

Boris van der Ham (D66), de voorzitter van de organiserende Kamercommissie, instrueert zijn collega’s. „Onderbreek ze dus, anders gaan mensen hun eigen verhaal houden.”

Een lid van Milieudefensie vraagt zich hardop af wat nou het verschil is tussen affakkelen en olielekkages. „Je moet het allemaal maar weten hoor.”

En terwijl er in de elf man tellende Shell-afvaardiging één verwoed op zijn mobiele telefoon drukt – „stil! stil!” – grapt een ander dat ze zelf de spandoeken vergeten zijn.

Shell-lobbyisten zijn met regelmaat in politiek Den Haag te vinden en de afgelopen dagen werd door de Amerikaanse diplomatenpost waarover nrc.next beschikt via de Noorse krant Aftenposten bevestigd dat het olieconcern grote invloed heeft op het Nederlandse buitenlandbeleid. Alleen: voor een hoorzitting is Shell, voor zover het 103 jaar oude bedrijf zelf kan teruggegaan, nog niet eerder in het parlement verschenen. De bijeenkomst wordt dan ook serieus genomen: een Shell-cameraploeg neemt alles op, je weet maar nooit, en over mogelijke reputatieschade is van tevoren nagedacht. „Op korte termijn komt hier misschien negatieve publiciteit uit, dat moet je dan accepteren”, zegt president-directeur Peter de Wit van Shell Nederland achteraf. „Maar als Kamerleden over een jaar weer beginnen over Nigeria, kunnen ze niet zeggen dat Shell nooit iets wil zeggen, geen informatie wil geven.”

De hoorzitting gaat over Shell in Nigeria. Het bedrijf tobt daar al decennia met opstandige bevolkingsgroepen, een corrupte overheid, verwijten van intimidatie van burgers, georganiseerde misdaad en door bedrijfsfouten of sabotage veroorzaakte milieurampen. Waarom dóét Shell daar niks aan, wilden sommige Kamerleden bijna 3,5 uur lang weten. Belangenorganisaties zoals Amnesty International en Cordaid worden gehoord, evenals wetenschappers en de Nederlandse ambassadeur aldaar. Die laatste, Bert Ronhaar, benadrukt dat Nigeria „een complex en uitdagend” land is en Shell heeft daar extra last van. De Nigeriaanse overheid is namelijk zakenpartner. „Juist zíj zouden meer kunnen doen om de situatie te verbeteren.”

De hoorzitting is bedoeld als voorbereiding op een Kamerdebat, maar is vooral politiek theater. Zo is er woede: GroenLinks vergelijkt het bedrijf met Nigel de Jong die met de F’jes meespeelt en dan zijn vader, Nigeria, de schuld geeft van alle grove overtredingen. Er is strategische onverschilligheid: „Ik bewaar mijn vuurwerk voor als Shell straks aanschuift”, zegt Richard de Mos (PVV). En er zijn opzichtige steunbetuigingen. Die komen zonder uitzondering van Afke Schaart (VVD). Haar vragen zijn zonder uitzondering positief voor Shell. „Wat doen ándere oliebedrijven verkeerd?” „Welke positieve effecten heeft Shell op de lokale gemeenschappen?” „Is het wel veilig voor uw werknemers hun werk te doen?”

Sinds 2008 zijn, volgens het bedrijf, 88 werknemers ontvoerd, van wie 4 overleden. De Wit van Shell: „Wij moeten onze mensen overtuigen het land in te trekken en hun levens te wagen om de problemen op te lossen.” Die voor 70 procent het gevolg zouden zijn van sabotage, de rest bestaat uit bedrijfsfouten.

Het grootste bezwaar van de Kamerleden is het vermeende gebrek aan openheid van Shell. Hoeveel lekkende oliepijpen zijn er in de Nigerdelta? Hoeveel mensen zijn ziek? Overleden door olieonlusten? Hoeveel verdient Shell daar eigenlijk? Feiten, willen ze. Transparantie. Maar als Ian Craig, Shells bestuurder voor Afrika ten zuiden van de Sahara, met een reeks cijfers komt wordt hij duidelijk tegen zijn zin afgekapt – hij had nu ook op zijn werk in Lagos kunnen zitten. Als een discussie ontstaat over een rechtszaak ter plaatse waarbij Shell is veroordeeld tot een boete van 100 miljoen dollar zegt voorzitter Van der Ham tegen Kamerlid Liesbeth van Tongeren (GroenLinks) „dont’ go there. Dat is te complex.” En als een deskundige van Nyenrode Business Universiteit uitlegt wat Nederlandse wetgeving voor effect zou hebben, zijn drie van de tien Kamerleden met hun telefoon bezig en kijkt geen van de anderen de spreker aan. Die zoekt daarop maar oogcontact met de zaal die zo vol was dat laatkomers via een videoverbinding elders moesten meekijken.

De voertaal van het debat is Engels. Er zit een tolk aan tafel maar zij wordt niet ingezet en dat heeft soms ironische politieke consequenties. Zo zegt de liberale Afke Schaart in het Engels dat ze „geen groot tegenstander is” van extra wetgeving, als ze het omgekeerde bedoelt.

De Shell-bestuurders willen niet van wijken weten en spreken de parlementariërs aan op hun toon en kennisachterstand. Documenten waarom gevraagd wordt zou het bedrijf allang publiceren. Tegen de rechtszaak die verloren is, gaat het bedrijf in beroep – „raar dat wij ons niet zouden mogen verdedigen zoals u dat zelf ook mag”. En de bestuurders vatten voor het gemak nog even samen. Craig: „Volgens mij dragen wij bij aan een beter Nigeria. Dat is ondanks alle retoriek die ik hier vandaag hoor.”