Orang-oetans van Sumatra en Borneo verschillen sterk

Orang-oetans verschillen onderling sterker dan mensen, genetisch gezien. De twee orang-oetansoorten die leven op respectievelijk Sumatra en Borneo verschillen ook meer van elkaar dan chimpansees van bonobo’s. Desondanks leefde de gezamenlijke voorouder van orang-oetans 400.000 jaar geleden nog, terwijl chimpansees en bonobo’s een miljoen jaar geleden al in twee verschillende soorten opsplitsten. Dit blijkt uit de complete DNA-volgorde van de orang-oetan die nu is bepaald. Wetenschappers publiceren vandaag een analyse van het orang-oetangenoom in Nature.

De orang-oetan, wat in het Maleis ‘bosmens’ betekent, leefde een miljoen jaar geleden in een veel groter gebied dan nu. Ze kwamen toen nog voor in China, Zuidoost-Azië en Oost-India. De grote genetische verschillen tussen orang-oetans zijn waarschijnlijk in die oude populaties ontstaan.

De gemeenschappelijke voorouder van mensen, chimpansees en orang-oetans leefde zo’n 9 tot 13 miljoen jaar geleden. Dat rekenden de onderzoekers uit op basis van het half procent menselijk DNA dat meer lijkt op het DNA van orang-oetans dan op dat van chimpansees.

De onderzoekers ontdekten verder dat het DNA van orang-oetans langzamer evolueert dan dat van mensen en chimpansees. In het orang-oetangenoom zijn minder nieuwe en meer oudere genen te vinden. Dit heeft waarschijnlijk te maken met het geringe aantal zogeheten Alu-elementen in het orang-oetangenoom. Dit zijn stukjes DNA die zich kunnen vermenigvuldigen en verplaatsen binnen het DNA. Daardoor verandert de structuur van het genoom makkelijker. Het menselijke genoom kreeg er na de ‘splitsing’ tussen beide soorten 5.000 van deze mobiele stukjes DNA bij – het orang-oetangenoom maar 250.

Door de genen van orang-oetans, chimpansees en mensen te vergelijken met die van andere apen- en zoogdiersoorten, vonden de onderzoekers genen die belangrijk zijn geweest in de evolutie van mensapen. Ze vonden zes genen die betrokken zijn bij de stofwisseling in de hersenen en drie genen die het zien van kleuren verzorgen. In tegenstelling tot andere zoogdieren hebben mensapen drie kleurreceptoren. Dit is een voordeel voor het vinden van gekleurd fruit tegen een groene achtergrond.