Koning Albert moet opnieuw beginnen

Nu koning Albert het ontslag van bemiddelaar Johan Vande Lanotte heeft aanvaard, vraagt heel België zich af hoe het verder moet met de regeringsformatie.

België telt: op dag 228 van de onderhandelingen over een nieuwe regering, lijkt zo’n regering verder weg dan ooit. Bemiddelaar Johan Vande Lanotte, een Vlaamse sociaal-democraat, bood gisteren aan koning Albert zijn ontslag aan. Hij had het 99 dagen geprobeerd en hij had, zei hij zelf, aan de koning al zes keer verslag uitgebracht van zijn pogingen. Dit was zijn tweede ontslag en deze keer accepteerde Albert het wel.

De koning – van een land dat door de politieke crisis steeds dieper verdeeld raakt – moet weer opnieuw beginnen. Hij zal de partijvoorzitters om advies vragen en misschien toch maar weer (de hoeveelste?) een nieuwe bemiddelaar aanwijzen. Maar niemand durft te zeggen hoe die het zou moeten aanpakken. Tot nu toe is er onderhandeld tussen zeven politieke partijen, drie Franstalige en vier Vlaamse, die met een tweederde meerderheid in het parlement zouden gaan bedenken hoe de Belgische staat anders kan worden ingericht. Want dat leek na de verkiezingen van juni vorig jaar de eerste grote opdracht aan de politiek: de Vlaams-nationalistische N-VA, die meer eigen bevoegdheden eist voor Vlaanderen en Wallonië, was de grote winnaar.

De Franstalige partijen, die bang zijn dat hun deel van het land armer wordt door zo’n staatshervorming, vinden dat ze al veel hebben toegegeven: het geld van de federale overheid zou anders worden verdeeld, het omstreden kiesdistrict Brussel-Halle-Vilvoorde (waar Franstalige kiezers in Vlaamse gemeentes toch op Franstalige kopstukken in Brussel kunnen stemmen) zou worden gesplitst. Maar voor de N-VA en de Vlaamse christen-democraten was het niet genoeg. De Vlamingen vonden dat Elio Di Rupo, de leider van de Franstalige socialisten, zelf ook met voorstellen had moeten komen. Maar hij wachtte af waar de Vlamingen mee kwamen, zeiden Vlaamse politici gisteren. „En steeds hoorden we non.”

Elk scenario dat nu nog kan worden bedacht, ligt moeilijk. De demissionaire regering van Yves Leterme zou meer bevoegdheden kunnen krijgen (‘Leterme Plus’), maar komt de staatshervorming die de Vlamingen eisen er dan nog wel? De Franstalige en Vlaamse liberale partijen, die tot nu toe niet meededen aan de onderhandelingen, zouden aan tafel gehaald kunnen worden: maar de Franstalige socialisten moeten daar weinig van hebben. En nieuwe verkiezingen, denken de meeste politici en analisten, zouden de problemen alleen maar groter maken: de grootste tegenstanders van nu, de Franstalige socialisten en de Vlaams-nationalisten, komen daar waarschijnlijk nog sterker uit.

Carl Devos, politicoloog in Gent, denkt dat een nieuwe onderhandelingspoging met toch weer dezelfde zeven partijen daarom niet kan worden uitgesloten – ook al wordt die mogelijkheid door zo’n beetje alle Belgische media nu uitgesloten. Devos: „De snoeiharde analyses, de hevige aanvallen over en weer zijn tot nu toe uitgebleven.” Bart De Wever en Elio Di Rupo hadden tot vanochtend nog niet in het openbaar gereageerd op het ontslag van Vande Lanotte. Di Rupo zal dat deze avond wel gaan doen in een toespraak op de nieuwjaarsreceptie van zijn partij.

Net toen gisteren het nieuws over Vande Lanotte’s ontslag bekend werd, vergaderden in Brussel alle ambassadeurs van België over het imago van hun land in het buitenland, onder leiding van de directeur-generaal van het ministerie van Buitenlandse Zaken. „Het kwam als een domper”, zegt een woordvoerder van Buitenlandse Zaken.

Maandag hadden de ambassadeurs van premier Leterme juist de opdracht gekregen om de komende maanden hard te werken aan een beter imago voor België. Dat is dringend nodig: op de financiële markten is er onrust over de politieke instabiliteit van België. Leterme had positieve cijfers voor de topdiplomaten, die ze ook nog op papier zouden krijgen: de Belgische staatsschuld is minder hard gegroeid dan was verwacht, de Belgische gezinnen sparen zoveel dat ze die schuld wel drie keer zouden kunnen afbetalen, de Belgische economie groeide in 2010 met zo’n 2 procent.

De ambassadeurs kregen deze week ook kroonprins Filip op bezoek. En hoe druk koning Albert nu ook is met de politiek, vanochtend ontving hij op zijn paleis de topdiplomaten die in de wereld zijn koninkrijk vertegenwoordigen. Daarna is het de beurt aan de partijvoorzitters.