Het nut van de senaat

Het zou voor het eerst in het 196-jarige bestaan van de Eerste Kamer zijn, maar de kans bestaat dat de senatoren besluiten een parlementaire enquête te houden. De privatisering en verzelfstandiging van overheidsdiensten in de afgelopen decennia zou daarvan het onderwerp worden.

Het College van Senioren, oftewel de fractieleiders, buigt zich over de suggestie van Eerste Kamerlid Egbert Schuurman van de ChristenUnie. Vermoedelijk zal de keuze niet uitdraaien op een parlementaire enquête, maar op de lichtere variant daarvan, het parlementair onderzoek. Anders dan bij een enquête kunnen getuigen dan niet onder ede worden gehoord, maar dat lijkt bij dit thema geen onoverkomelijk bezwaar te zijn.

Het gaat Schuurman, de fractieleider van de ChristenUnie, niet alleen om de privatisering zelf en de gevolgen daarvan, ook wil hij met het onderzoek de positie van de Eerste Kamer markeren. Het zou de reputatie van de Eerste Kamer ten goede komen, meent Schuurman, als zij gebruik zou maken van haar grondwettelijk recht van enquête. In ons staatsbestel kan de senaat op deze manier meer betekenen, denkt hij.

Juist gisteren kwam de positie van de Eerste Kamer weer ter discussie door een artikel van hoogleraar staatsrecht Elzinga in deze krant. Hij stelde vast dat de burgers op Bonaire, Sint Eustatius en Saba geen invloed hebben op de samenstelling van de Eerste Kamer, terwijl deze Antillen sinds oktober 2010 als zelfstandige gemeenten deel uitmaken van Nederland. Nu hadden deze verre eilandbewoners die invloed in het verleden ook niet, omdat ze logischerwijs niet mochten deelnemen aan de Provinciale Statenverkiezingen. Hier wreekt zich niettemin dat de Eerste Kamer nog altijd door de statenleden en dus slechts indirect door de kiezers wordt gekozen. Dat is historisch verklaarbaar, maar het is in deze 21ste eeuw wel een anachronisme.

Dat doet niets af aan het feit dat een onderzoek naar de privatisering en/of verzelfstandiging van overheidsdiensten waardevol kan zijn. De burger die per trein reist, energie verbruikt, brieven post, telefoneert, een sociale woning huurt of in een ziekenhuis ligt, heeft de gevolgen ervan aan den lijve ondervonden. De ene privatisering is de andere niet. Tegenover de voordelen van marktwerking staan monopolieposities van verzelfstandigde diensten die wrevel oproepen, waarvoor burgers de overheid, en dus de politici, verantwoordelijk achten.

Laat het onderzoek, het liefst niet gehinderd door ideologische preoccupaties, de feiten nuchter op een rij zetten. Waarna kabinet en parlement hun conclusies kunnen trekken.