Zuilen sneuvelen in slag om Hilversum

De Nederlands publieke omroep staat aan de vooravond van een reeks fusies. Wie gaat straks met wie? Minister Van Bijsterveldt (Media, CDA) krijgt morgen drie scenario’s voorgelegd.

Drie kijkcijferhits van de publieke omroep. Boer zoekt vrouw van de KRO, met presentatrice Yvon Jaspers in de Volkswagenbus (boven), trok zondagavond 5,1 miljoen kijkers. De VARA scoort met De wereld draait door, gepresenteerd door Matthijs van Nieuwkerk, de AVRO met Wie is de mol? Foto's KRO, VARA, AVRO Nederland, Amsterdam, 2009 Matthijs van Nieuwkerk, DWDD VARA Foto Bob Bronshoff Bob Bronshoff/VARA

Mirjam Keunen

De slag om Hilversum is begonnen. De van oorsprong liberale AVRO onderzoekt of ze samen wil met de intellectualistische VPRO of met de populaire TROS. Seniorenomroep Max opteert voor samenwerking met de evangelische EO. De eerste gefuseerde omroep NTR (NPS, Teleac en RVU) denkt aan nauwer samenwerken met verwante organisaties NOS, VPRO en AVRO.

Het is de omroepen nog niet gelukt om tot één hervormingsplan te komen. Daarvoor liggen de belangen te ver uiteen bleek de afgelopen twee weken tijdens lange en soms emotionele vergaderingen. Toch legt het College van Omroepdirecteuren morgen minister Marja van Bijsterveldt (Media, CDA) drie modellen voor samengaan voor (zie grafiek). Eén scenario gaat uit van fusie tussen omroepen waarbij merknamen en verenigingen gehandhaafd blijven, maar met één directeur en één raad van toezicht. BNN en VARA praten al langere tijd over zo’n fusievorm.

In een ander model gaat de samenwerking beduidend minder ver, maar worden omroepen wel gebundeld in vier blokken: een levensbeschouwelijk (NCRV, KRO en EO), een progressief (VARA, BNN, VPRO en PowNed), een populair (TROS, AVRO en Max) en een ‘taakomroep’ (fusie tussen NOS en NTR).

Omroepbestuurders Jan de Jong (NOS) en Koen Becking (KRO) pleiten „voor een herkenbaar en bestuurbaar Hilversum, waarin de omroepen moeten doorpakken en dwarsliggers moeten worden aangepakt. Het meest verregaande model levert het meeste op. We moeten minder regels hebben en minder bureaucratie.”

Joop Daalmeijer, directeur van de NTR, ziet juist het grootste risico aan een te grote bundeling van omroepen. „Dan loopt de pluriformiteit gevaar.” AVRO-directeur Willemijn Maas wil tijd hebben om haar omroep, die 88 jaar bestaat, naar een nieuwe toekomst te leiden en vindt dat zo’n proces ook tijd moet krijgen.

De publieke omroep staat voor grote veranderingen. Er wordt de komende jaren stapsgewijs 200 miljoen per jaar bezuinigd, bijna een kwart van het budget. De omroepen hebben zelf afgesproken te streven naar een reductie van 21 naar 8 omroepen, om zo een deel van de bezuinigingen op te vangen. Van Bijsterveldt laat dit voorjaar een onderzoek doen naar de kostenbesparingen die samenwerkingsvormen bij de publieke omroep opleveren. Voor de zomer komt zij met een brief over de toekomst van het bestel en wetswijzigingen die voor stelselveranderingen nodig zijn. Om de druk op te voeren zou zij er bijvoorbeeld voor kunnen kiezen om in de nieuwe concessieperiode 2015-2020 maar acht uitzendvergunningen af te geven.

Bestuursvoorzitter Henk Hagoort is voorstander van fusies die moeten leiden tot ten minste acht omroepen. „We zien weinig in samenwerkingsvormen die leiden tot een extra leemlaag in Hilversum”, zegt een woordvoerder van koepelorganisatie Nederlandse Publieke Omroep (NPO).

Toenaderingspogingen van de TROS om samen te gaan met Max en WNL liepen stuk. Omroepbaas Jan Slagter (MAX) wil ondanks grote druk niets weten van deze ‘flirt’, hoewel hij in het verleden aangaf best samen te willen werken met ‘de grootste familie van Nederland’. „Ik durf te zeggen dat wij de goedkoopst werkende omroep van Hilversum zijn. Ik heb geen zin om mee te betalen aan topsalarissen bij andere omroepen’’, zegt hij. „Wij hechten aan onze eigen identiteit waarmee we in vier jaar 250.000 leden hebben geworven.”

De seniorenomroep praat wel met de EO over een minder vergaande vorm van samenwerking: het delen van kantoortaken en het gezamenlijk maken van niet identiteitsgebonden programma’s, zoals Blauw Bloed, dat gaat over koningshuizen in Europa. „In dit model zou zich ook een andere omroep kunnen aansluiten, zolang je maar de kosten deelt.”