Executies uitgesteld door gebrek aan verdovingsmiddel

De infuuskranen voor het toedienen van verdovende en dodelijke stoffen in San Quentin, Californië. Foto AFP US-JUSTICE-EXECUTION:The US inmates who choose to walk down Death Row. (FILES)This undated photograph courtesy of the California Department of Corrections shows chemical feed lines in the San Quentin Prison execution chamber. After years on Death Row, two US prisoners face execution by lethal injection this week. What makes them unusual is that they are choosing to die, after renouncing their right to appeals. The fates of Robert Comer and Christopher Newton amount to state-assisted suicide and reveal the psychological damage caused by prolonged solitary confinement, campaigners against the death penalty argue. Comer, 55, was convicted of shooting dead a stranger at an Arizona campsite in 1987 and then abducting and raping a woman who was camping nearby. Held for years in a windowless cell inside a maximum-security "Supermax" prison, Comer abandoned all appeals in 1998 and is scheduled to die on Tuesday, in what would be Arizona's first execution since 2000. Newton, 37, has spent most of his adult life in and out of the Ohio jail system. Convinced that he would never leave prison, he killed his cellmate in 2001, and is due to be executed on Thursday. AFP PHOTO/CALIFORNIA DEPARTMENT OF CORRECTIONS == RESTRICTED TO EDITORIAL USE / GETTY OUT == AFP

Bill Don Alverson was dit jaar de eerste man in Oklahoma die werd geëxecuteerd. Hij was ter dood veroordeeld voor de roofmoord op een winkelmanager in 1995, met een honkbalknuppel. Zijn laatste maaltijd bestond uit een salamipizza met een Dr. Pepper. Hij stierf op 6 januari even na zessen aan een dodelijke injectie, na eerst verdoofd te zijn met pentobarbital: een inslaapmiddel voor honden en katten.

Amerikaanse staten treffen noodmaatregelen omdat in het hele land een tekort is aan thiopental, het gebruikelijke verdovingsmiddel bij executies. Geplande terechtstellingen in onder meer Arizona, Californië en Kentucky worden bedreigd door uitstel. Ohio is de eerste staat die het alternatief pentobarbital in een dodelijke dosis gaat toedienen, werd gisteren bekend. Behalve bij huisdieren wordt deze stof ook gebruikt voor anesthesie en euthanasie bij mensen.

Hoofdproducent Hospira verplaatste de productie van thiopental (merknaam Pentothal) vorig jaar van Lake Forest in Illinois naar een moderne fabriek in het Italiaanse Liscate. Vrijdag maakte Hospira bekend de productie te staken. De Italiaanse overheid maakte bezwaar. Het bedrijf kon niet garanderen dat de export niet zou worden gebruikt voor executies. Werknemers blootstellen aan „het risico” van vervolging wilde Hospira niet, aldus een verklaring.

Imagoschade moet een rol hebben gespeeld, vermoedt directeur Richard Dieter van het Death Penalty Information Center in Washington. „Thiopental is een veelgebruikt verdovingsmiddel in ziekenhuizen”, zegt Dieter per telefoon. „De markt voor executies is klein. Vorig jaar zijn er in totaal 49 doodstraffen voltrokken in de VS. En je hebt slechts vijf gram nodig. Maar als bedrijf wil je natuurlijk dat mensen je naam associëren met genezing, niet met dood.”

Ook de Duitse Medische Associatie en Duitse producenten hebben begin deze week verklaard dat ze thiopental niet meer naar de VS zullen exporteren. Het Duitse ministerie van Gezondheid had de sector afgelopen weekend opgeroepen zijn „ethische verantwoordelijkheid” te nemen. Groot-Brittannië ging vorig jaar al over tot een exportverbod. In Nederland wordt thiopental niet geproduceerd. Hospira in Nederland heeft het product al langer niet op voorraad, zegt een woordvoerder.

Thiopental wordt in de VS doorgaans gebruikt voor de eerste prik die de gevangene buiten bewustzijn brengt. Een tweede injectie met pancuronium verlamt de spieren en longen. Een derde prik met kaliumchloride stopt uiteindelijk het hart. Die laatste twee producten blijft Hospira wel produceren.

De afgelopen maanden kampte de VS al met een tekort aan thiopental, omdat Hospira gebrek had aan deze grondstof. Ambtenaren belden ziekenhuizen in binnen- en buitenland om voorraden te vinden. Nebraska spoorde deze maand nog 500 gram in India op.

Een medewerker van de Food and Drug Administration blijkt staten zelfs te hebben geadviseerd bij het verkrijgen van thiopental uit Groot-Britannië. De leiding van de federale voedsel- en medicijnencontroleur ontkent zelf dat executiemiddelen onder haar bevoegdheid vallen. „Dat verraste me het meest”, zegt Dieter. „Wie controleert dan de zuiverheid en de houdbaarheid van middelen als thiopental? Van de overheid mag je een strenge controle verwachten op alle producten die bestemd zijn voor het menselijke lichaam. Geen stempel in een achterkamer.”

De 34 staten die dodelijke injecties geven, moeten op zoek naar alternatieven voor thiopental. De vrees is dat terdoodveroordeelden juridisch bezwaar gaan maken als ze worden geëxecuteerd met een omstreden middel. De wetgeving daarvoor verschilt per staat.

Eén ding is zeker, volgens Dieter: „We gaan niet terug naar de elektrische stoel, de galg of het vuurpeloton. Dat zou de maatschappij niet accepteren. Maar de politiek moet zich eens goed buigen over dit thema. Niemand in de VS mag leven, vrijheid of bezit verliezen zonder inachtneming van de wet. Dat is een grondwettelijk principe.”

Eppo König