Executies uitgesteld door gebrek aan verdovingsmiddel

Bill Don Alverson was dit jaar de eerste man in Oklahoma die werd geëxecuteerd. Hij was ter dood veroordeeld voor de roofmoord op een winkelmanager in 1995, met een honkbalknuppel. Zijn laatste maaltijd bestond uit een salamipizza met een Dr. Pepper. Hij stierf op 6 januari even na zessen aan een dodelijke injectie, na eerst verdoofd te zijn met pentobarbital: een inslaapmiddel voor honden en katten.

Amerikaanse staten treffen noodmaatregelen omdat in het hele land een tekort is aan thiopental, het gebruikelijke verdovingsmiddel bij executies. Geplande terechtstellingen in onder meer Arizona, Californië en Kentucky worden bedreigd door uitstel. Ohio is de eerste staat die het alternatief pentobarbital in een dodelijke dosis gaat toedienen, werd gisteren bekend. Behalve bij huisdieren wordt deze stof ook gebruikt voor anesthesie en euthanasie bij mensen.

Hoofdproducent Hospira verplaatste de productie van thiopental (merknaam Pentothal) vorig jaar van Lake Forest in Illinois naar een moderne fabriek in het Italiaanse Liscate. Vrijdag maakte Hospira bekend de productie te staken. De Italiaanse overheid maakte bezwaar. Het bedrijf kon niet garanderen dat de export niet zou worden gebruikt voor executies. Werknemers blootstellen aan „het risico” van vervolging wilde Hospira niet, aldus een verklaring.

Imagoschade moet een rol hebben gespeeld, vermoedt directeur Richard Dieter van het Death Penalty Information Center in Washington. „Thiopental is een veelgebruikt verdovingsmiddel in ziekenhuizen”, zegt Dieter per telefoon. „De markt voor executies is klein. Vorig jaar zijn er in totaal 49 doodstraffen voltrokken in de VS. En je hebt slechts vijf gram nodig. Maar als bedrijf wil je natuurlijk dat mensen je naam associëren met genezing, niet met dood.”

Ook de Duitse Medische Associatie en Duitse producenten hebben begin deze week verklaard dat ze thiopental niet meer naar de VS zullen exporteren. Het Duitse ministerie van Gezondheid had de sector afgelopen weekend opgeroepen zijn „ethische verantwoordelijkheid” te nemen. Groot-Brittannië ging vorig jaar al over tot een exportverbod. In Nederland wordt thiopental niet geproduceerd. Hospira in Nederland heeft het product al langer niet op voorraad, zegt een woordvoerder.

Thiopental wordt in de VS doorgaans gebruikt voor de eerste prik die de gevangene buiten bewustzijn brengt. Een tweede injectie met pancuronium verlamt de spieren en longen. Een derde prik met kaliumchloride stopt uiteindelijk het hart. Die laatste twee producten blijft Hospira wel produceren.

De afgelopen maanden kampte de VS al met een tekort aan thiopental, omdat Hospira gebrek had aan deze grondstof. Ambtenaren belden ziekenhuizen in binnen- en buitenland om voorraden te vinden. Nebraska spoorde deze maand nog 500 gram in India op.

Een medewerker van de Food and Drug Administration blijkt staten zelfs te hebben geadviseerd bij het verkrijgen van thiopental uit Groot-Britannië. De leiding van de federale voedsel- en medicijnencontroleur ontkent zelf dat executiemiddelen onder haar bevoegdheid vallen. „Dat verraste me het meest”, zegt Dieter. „Wie controleert dan de zuiverheid en de houdbaarheid van middelen als thiopental? Van de overheid mag je een strenge controle verwachten op alle producten die bestemd zijn voor het menselijke lichaam. Geen stempel in een achterkamer.”

De 34 staten die dodelijke injecties geven, moeten op zoek naar alternatieven voor thiopental. De vrees is dat terdoodveroordeelden juridisch bezwaar gaan maken als ze worden geëxecuteerd met een omstreden middel. De wetgeving daarvoor verschilt per staat.

Eén ding is zeker, volgens Dieter: „We gaan niet terug naar de elektrische stoel, de galg of het vuurpeloton. Dat zou de maatschappij niet accepteren. Maar de politiek moet zich eens goed buigen over dit thema. Niemand in de VS mag leven, vrijheid of bezit verliezen zonder inachtneming van de wet. Dat is een grondwettelijk principe.”

Eppo König