Test uzelf en haal een hoger cijfer

Wie zichzelf tijdens het leren overhoort, weet niet alleen beter hoe hij ervoor staat. Zo’n tussentijdse test helpt ook om de leerstof beter te laten beklijven.

Wie een ingewikkelde tekst wil leren, kan het best regelmatig tussentijds testen wat hij al weet. Dat werkt zelfs beter dan concept mapping: een moderne, creatieve leermethode waarbij de student de inhoud van de stof tijdens het leren schematisch weergeeft, concluderen Amerikaanse onderzoekers deze week in het tijdschrift Science.

Studenten zijn wel gewend om zich tijdens het leren regelmatig te laten overhoren, of om zichzelf te overhoren, om te kijken in hoeverre ze de stof beheersen. Maar dat zo’n test ook echt bijdraagt aan de verwerking van de leerstof, dat is nieuw. Psychologen van Purdue University lieten tachtig studenten een tekst van 276 woorden over zeeotters leren. Een kwart van hen kreeg de opdracht de tekst vijf minuten door te lezen. Twintig anderen mochten de tekst vier keer lezen: zij kregen vier keer vijf minuten de tijd. Studenten in de derde groep leerden de stof, kregen tien minuten de tijd om uit het hoofd op te schrijven wat ze hadden onthouden, leerden nogmaals en schreven nogmaals op wat ze onthouden hadden. De laatste twintig bestudeerden de tekst uitgebreid en maakten er in 25 minuten een concept map van: een schema waarin de belangrijkste begrippen staan, met pijlen die verbanden daartussen weergeven. Concept mapping is de laatste jaren sterk in opkomst in het onderwijs.

De totale leertijd was bij de laatste twee groepen gelijk. Toch beantwoordden de leerlingen die zichzelf tussentijds getest hadden, een week later gemiddeld 70 procent van de vragen goed, de concept mappers maar 40. De studenten die ‘gewoon’ vier keer vijf minuten leerden, zaten op gemiddeld 45 procent, degenen die de tekst één keer gelezen hadden haalden de 30 niet. De vragen testten zowel feitenkennis als inzicht. In een tweede experiment bleek dat de ‘zelftesters’ het zelfs veel beter deden dan de ‘concept mappers’ als het examen bestond uit het maken van een concept map.

„Dit onderzoek toont aan dat leren verder gaat dan begrip van de informatie”, mailt eerste auteur Jeffrey Karpicke. Volgens de onderzoekers wordt de kennis tijdens het overhoren gestructureerd, waardoor die beter wordt opgeslagen. Robert-Jan Simons, hoogleraar didactiek in digitale context aan de Universiteit Utrecht, noemt de bevindingen „opzienbarend”, maar ziet ook een eenvoudiger verklaring: „Tussentijds toetsen stuurt het leerproces. Het legt bloot welke kennis je nog niet beheerst.”

En heeft de concept map nu afgedaan? Martin Goedhart, hoogleraar didactiek van de wiskunde en natuurwetenschappen te Groningen, denkt van niet, al noemt hij het „een wat overschat modeverschijnsel”. In de praktijk, met langere te leren teksten, geven concept maps misschien betere resultaten dan in dit onderzoek. „Studenten verwerken vaak honderden pagina’s. Dat vergt meer begrip van de grotere verbanden.” En Simons kijkt uit, zegt hij, naar een experiment waarbij tussentijds overhoren en concept mapping worden gecombineerd: „Het uit het hoofd maken van concept maps, tijdens en na het leren.”

Paul van den Broek, hoogleraar cognitieve en neurobiologische achtergronden van leren en doceren in Leiden, is blij met de studie in Science. Zijn afdeling in Leiden is al langer voorstander van het toetsmoment als leermoment: „Uit deze publicatie blijkt dat een toets niet alleen nuttig is om studenten bij de les te houden, maar ook om het leren te bevorderen.”