Positie Abbas verder verzwakt

In Ramallah is grote ophef over de onthulde concessies van het Palestijnse leiderschap aan Israël. ‘Zijn dit onze leiders?’

Abu Ali Shaheen plukt nerveus aan zijn zwartwit-geblokte keffiyeh als hij een gezegde aanhaalt: „In het Arabisch zeggen we: ‘Wie aan één optie vasthoudt, is de verliezer’. Dat is Abu Mazen: een verliezer, totaal mislukt. Hij is koppig. Ik heb het altijd gezegd: ga niet onderhandelen als je geen gelijkwaardige gesprekspartner hebt. Het failliet van zijn politiek is de laatste dagen wel aangetoond.”

De bejaarde politicus Abu Ali Shaheen, tot 2003 minister en nog altijd een prominent lid van de partij Al-Fatah van president Mahmoud Abbas (Abu Mazen), was jarenlang lid van het onderhandelingsteam van de PLO, dat namens Yasser Arafat met Israël praatte over een vredesverdrag. Hij weet, zegt hij, dat onderhandelen een kwestie is van geven en nemen. Maar de dit weekeinde door de Arabische satellietzender Al-Jazeera gelekte ‘Palestine Papers’, Palestijnse verslagen van tien jaar vruchteloos onderhandelen, hebben hem in de overtuiging gesterkt dat zijn partij een doodlopende weg bewandelt.

„Er wordt toegegeven op een cruciaal onderwerp als het recht op terugkeer van vluchtelingen. Dat komt niet doordat Abbas en zijn team slechte onderhandelaars zijn. De voorwaarden waaróp wordt gepraat, deugen niet. Wij zijn een verdeeld clubje mensen. We hebben geen staat, leger of politieke macht. We zitten tegenover een nucleaire macht, die ons op alle fronten de baas is. Al in de jaren negentig trok ik de conclusie dat dit nooit gaat werken. Dat Abbas desondanks door is gegaan, neem ik hem kwalijk.”

Damage control is het devies van de Palestijnse Autoriteit, het hybride orgaan van president Abbas dat in naam de door Israël bezette Westelijke Jordaanoever mag besturen. Woordvoerders van president Abbas zeiden de afgelopen dagen dat de documenten mogelijk vervalst zijn, bedoeld om het imago van het Palestijnse leiderschap te verwoesten. Later werd gezegd dat de documenten misschien wel kloppen, maar dat ze uit de context zijn gehaald, en dat ze Israëlische en Palestijnse posities tijdens de gesprekken verwarren.

Hoe dan ook, het is explosief materiaal. In de straten van Ramallah, Abbas’ thuisbasis, zijn ze het gesprek van de dag. De onthullingen die Al-Jazeera tot nu toe bracht uit de 1.600 documenten, tonen aan dat Abbas’ onderhandelaars bereid waren op één na alle joodse nederzettingen in bezet Oost-Jeruzalem door Israël te laten houden. Ook werd volgens de gepubliceerde verslagen bereidheid getoond tot een compromis over de terugkeer van Palestijnse vluchtelingen. Er zijn circa 4,5 miljoen vluchtelingen en hun nazaten, maar de Palestijnse Autoriteit zou bereid zijn te accepteren dat er niet meer dan jaarlijks, over een periode van tien jaar, 10.000 zouden mogen terugkeren.

De verbijstering is groot over het feit dat deze onderwerpen, centraal in het Palestijnse streven naar onafhankelijkheid, bespreekbaar zijn gemaakt. Het verweer dat de documenten vervalst zouden zijn, wordt door vrijwel iedereen afgedaan als onzin.

„Zijn dit onze leiders?”, zegt Ahmad al-Shaikh, een jonge Fatah-aanhanger en student aan de Bir Zeit Universiteit. Hij heeft, zoals iedere Palestijn, de afgelopen dagen ademloos naar Al-Jazeera gekeken. „Ze hadden kunnen zeggen: de nederzettingen zijn illegaal, de hele wereld is het met ons eens. In plaats daarvan accepteren ze de nederzettingen, waardoor ze hun recht verspeeld hebben om er later nog eens op terug te komen.”

„Abu Mazen heeft volgens veel Palestijnen een probleem met zijn geloofwaardigheid”, erkent Sami Shabib, hoogleraar filosofie aan dezelfde universiteit. Als politiek analist rent hij deze dagen tv-studio’s in en uit om commentaar te geven. Shabib, partijloos, heeft in de kwestie partij gekozen voor de president. „De bevolking zou nu achter hem moeten staan, in plaats van hem te beschimpen. Het is overduidelijk een propagandatruc van Arabische leiders met wie hij in onmin leeft. Ze hopen op een schokeffect, zoals in Tunesië is gebeurd. De volkswoede moet nu het werk doen. Het is een schande dat Al-Jazeera zich daarvoor leent.”

Shabib weet dat een groot deel van de bevolking er anders over denkt. De steun voor Abbas, wiens officiële termijn al ruimschoots verstreken is, is laag. Gebrek aan oppositie en de steun van Israël en de internationale gemeenschap houden hem in het zadel. Het Westen ziet in hem een gematigde leider, die de islamitische beweging Hamas buiten de macht houdt. Hamas en andere politieke partijen zijn overigens evenmin geliefd.

Om te laten zien dat de bevolking achter hem staat, presenteerde Abbas zich vanmiddag gezamenlijk met de leiders uit de invloedrijke Palestijnse vakbeweging. Ook had er gisteren een bestorming van het kantoor van Al-Jazeera in Ramallah plaats van woedende aanhangers.

Dit alles verhult het echte probleem van Abbas, zegt zijn kritische partijgenoot Abu Ali Shaheen. „Hij kan pas effectief onderhandelen als hij de steun van de bevolking heeft. Hij maakt het zijn volk alleen steeds moeilijker hem nog te steunen.”