Oorsprong van de wereld

In 1866 schilderde de Fransman Gustave Courbet l’Origine du monde, waarop pontificaal een vrouwelijk geslachtsdeel is te zien. Het schilderij veroorzaakte een schandaal en werd geruime tijd alleen afgedekt getoond. 145 jaar later maakt de Italiaanse fotograaf Oliviero Toscani een kalender met close-ups van vagina’s. Ook nu schandaal: de Italiaanse Reclame Code Commissie en een feministische organisatie protesteren.

Je zou zeggen dat we ondertussen wel wat gewend zijn. In 1967 verscheen Phil Bloom naakt een krant lezend op de Nederlandse televisie. Vier jaar later poseerde op een verkiezingsaffiche van de PSP een vrouw naakt voor een koe. De grafisch ontwerper Anthon Beeke maakte decennialang affiches voor toneelvoorstellingen waarop niet zelden geslachtsdelen waren te zien. Zijn affiche voor Troilus & Cressida – gespeeld door Toneelgroep Globe in 1981– toont de vagina van een voorovergebogen vrouw die als een paard is opgetuigd. Tussen het naakt van Courbet en dat van Toscani zat een periode dat ‘het tonen van de schoonheid van het vrouwelijk lichaam’ – aldus Toscani over zijn kalender – minder eng was.

In Den Haag wordt stilgestaan bij een halve eeuw affiches van Anthon Beeke, in de Galerij onder station Spui. Maar niet met het affiche van Troilus & Cressida. In de Volkskrant stond dat de meest expliciete affiches van Beeke niet in het overzicht hangen. Destijds waren ze gewoon op straat te zien, maar nu durfden de organisatoren dat niet aan. „Kennelijk kan er minder dan vroeger”, concludeerden ze, en: „Ik denk dat de maatschappij wel iets truttiger is geworden.”

Is dat zo? Is er sprake van een tegenbeweging sinds de vrije en blije laatste decennia van de vorige eeuw? Om ons tot affiches te beperken: onlangs veroorzaakten de erotische foto’s van Suit Supply enig tumult. Toegegeven, een levensgrote foto van een man die bij een vrouw onder de jurk kijkt is tegenover een school of bejaardenhuis nogal een raar gezicht. Maar aanstootgevend? De Reclame Code Commissie vond in elk geval van niet en wees alle klachten af.

Zaterdag was Basic Instinct op tv, ook alweer van bijna twintig jaar geleden. Inclusief de beroemde scène met Sharon Stone, waarin Paul Verhoeven zijn versie van l’Origine du monde toont. Zien we zulke scènes niet meer in Hollywoodfilms omdat we truttiger zijn geworden? Of hebben we het allemaal wel gezien?

tom rooduijn