Leuk die State of the Union, maar hoe staat Obama er zelf voor?

Obama gisteren tijdens een persconferentie in het Witte Huis. Foto AP.

Vannacht zal president Obama ongetwijfeld schitteren met de State of the Union (preview). Maar hoe staat ‘de hoop’ van de natie er eigenlijk zelf voor? Presidentieel is hij alleen in de beeldvorming, blijkt uit een portret van New York Magazine. ‘Hij weet niet wat hij niet weet.’

Barack Obama nam zijn campagneteam mee naar het Witte Huis. Zelden raadpleegt hij iemand buiten deze kring van strategen en vertrouwelingen. Kabinetsleden, met wie hij minder bevriend is, belt hij nauwelijks. Eigenlijk runt hij met drie of vier mensen de hele overheid. En dan nog het liefst op afstand, want hij gaat liever de hort op. Het land in. Speechen.

Dat beeld kreeg John Heilemann, één van de best ingevoerde journalisten in Obama’s wereld, na gesprekken met mensen die dicht bij de president staan. Of beter, met mensen die de ‘inner circle’ van Obama hebben verlaten en dus vrijuit kunnen spreken. In New York Magazine doet hij zeer uitgebreid verslag van zijn bevindingen.

Obama schrijft liever zelf
Typisch vindt hij de wijze waarop Obama zijn herdenkingsspeech op 12 januari na de schietpartij in Tucson voorbereidde. David Axelrod, communicatiegoeroe en topadviseur van Obama, e-mailde de president een kant en klare toespraak de avond ervoor. Geschreven door de beste speechwriters in het land. “Ik ga hier aan werken”, mailde Obama terug. “Ik zal een en ander herformuleren voor tien of elf uur vanavond.”

Om twintig over één ‘s nachts kreeg Axelrod de nieuwe versie. Obama had de cruciale laatste twee pagina’s grondig herschreven. Dat was één keer eerder voorgekomen. In maart 2008, op campagne, toen hij zijn beroemde speech over ras hield. Ook toen had Obama tot diep in de nacht op zijn toespraak zitten zwoegen. Beide toespraken werden geprezen door voor en tegenstanders. Presidentieel, luidde het commentaar.

Zelfvertrouwen verblindt
Maar wat is presidentieel? Een leider die de natie kan troosten, hoop kan geven en boven de partijen staat? Of een bewindvoerder die zijn beloftes ook waar kan maken? De reden dat mensen op hem gestemd hebben was om Washington te veranderen. Change we can believe in, aldus de campagneslogan. Maar Change, verandering, impliceert een reorganisatie. Aangevoerd door een daadkrachtige manager. Voordat Obama president werd had hij nog nooit een grote operatie geleid, zegt vriendin en adviseur Valerie Jarret. Ook een kantoor was hem vreemd.

Daarin verschilt Obama van Bill Clinton, aldus Heilemann. De vorige Democratische president werd verkozen om zijn economische bagage. Zijn politieke overtuiging sloot meer aan bij de realiteit. Obama predikte hoop: een amorfe reeks van beloften. De kloof tussen die hoop en de uitvoering speelt hem nu parten, meent Heilemann. Hij weet niet wat hij niet weet, merkte Jarret op. Zijn zelfvertrouwen zou hem verblinden.

De oude Obama worden
Obama moet het hebben van een Tucson-speech. Op zulke momenten kan hij schitteren. Misschien nog wel meer dan bij de State of the Union die hij vannacht houdt. “Wat hij wil”, zei een vriend van Obama tegen Heilemann,  ”is weer de oude Barack Obama worden”. De Obama die als de hoop van de natie op het schild gehesen werd.

Toch ziet de journalist een kentering. Obama wordt langzaamaan realistischer. Hij vervangt vertrouwelingen door professionals met een buitengewone staat van dienst. In november en december liet hij zich in het Oval Office zelfs adviseren door oudgedienden van andere presidenten. Ook Republikeinen.

Opnieuw het Witte Huis bestormen
Maar de verkiezingen van november 2012 zijn al in zicht. Of Obama zijn verdiensten vanuit het Witte Huis zal verdedigen is nog maar de vraag. Er is al overeenstemming over de campagnestrategie, bekent Obama’s topadviseur David Plouffe. “Deze campagne zal niet vanuit het Witte Huis aangejaagd worden.” Obama, die zichzelf als president blijkbaar nog niet tot de gevestigde orde rekent, zal het Witte Huis dus opnieuw gaan bestormen. ‘Hope’ is immers lang houdbaar.